VOLKAN TOPOGRAFYASI

  • Volkanizma sonucunda oluşan  yerşekillerini kapsayan topografyaya volkan topografyası denir.
  • Volkan topografyası hem volkanik faaliyetlerle direkt oluşan yerşekillerini hem de dış kuvvetlerin volkanik sahalarda yaptıkları şekilleri inceler.
  • Volkanizma magmanın yeryüzüne doğru hareket etmesidir.
  • Magma her zaman yeryüzüne çıkmayabilir. İşte bu şekilde yeryüzüne doğru hareket edip yerin içinde son bulan volkanizmaya “derinlik” volkanizması (plütonizma) denir.
  • Derinlik volkanizmasında magma yerkabuğunun içinde soğuyup katılaşır. Bunlara “intrüsif” kütleler denir. Bunlar batolit, lakolit, filon, sill, ve dayk isimlerini alır.
  • Volkanizma sırasında yeryüzüne katı, sıvı ve gaz halinde maddeler ulaşır.
  • Volkandan atılan katı maddelere piroklastik (tefra) denir.
  • Sıvı maddelere lav denir. Gazların ise çoğunluğunu su buharı oluşturur.
  • Volkanlardan çıkan malzemelerden boyutları 1 cm’den küçük olanlara “volkan külü,” 1 cm’den büyük olanlara “lapilli,” daha büyük olanlara “volkan bombası” denir.
  • Ayrıca volkan küllerinin çimentolaşmasıyla yumuşak, çok gözenekli volkan taşlarına “tüf” denir.
  • Dünya üzerinde volkanik faaliyetler Pasifik Ateş Çemberi denilen Büyük Okyanus, Atlas Okyanusu; Akdeniz’de İtalya ve Doğu Afrika’da yoğundur.
  • Ayrıca volkandan çıkan maddelerin özelliğine, süresine ve birikimine göre farklı volkan tipleri oluşur.

Stromboli Volkan Tipi

  • Orta şiddette ve belli aralıklarla patlamalar olur.
  • İri Piroklastik (katı) maddelerden oluşmuştur.
  • Yamaçlarında yer yer lav akıntıları görülür.
  • Bu volkanlar aktifir.
  • Adını İtalya’daki stromboli volkanından almıştır.

Hawai Volkan Tipi

  • Sakin şekildedir.
  • Patlamalar az olur.
  • Bazaltik lavlar çok sıcak ve akıcıdır ve kilometrelerce uzaklara yayılır.
  • Lavların üst üste birikmesiyle geniş alanlı ve kubbemsi volkanlar meydana gelir.
  • Adını Büyük Okyanus’taki Hawai Adalarındaki volkanizmadan almıştır.

Volcano Volkan Tipi

  • Şiddetli Patlamalar olur. Patlamanın sebebi asit karakterli lavların hızla katılaşıp bacayı tıkamasıdır.
  • Bu patlamalarla volkanın tepe kısmı parçalanır.
  • Patlamalardan sonra kül bakımından zengin kül bulutları çıkar.

Pele Volkan Tipi

  • Çok şiddetli patlamalar ve çok kızgın bulutlarla olur.
  • Püskürmede volkan külleri çok fazladır.
  • Patlamanın sonunda bacadaki lav katılaşarak kule (dom) biçimini alır.
  • Sonuçta volkan konisi çok sayıda volkanik domlar ve sivri çıkıntılar şeklinde kuleler içerir.
Volkanizma İle İlgili Yerşekilleri

Krater ve Kaldera

  • Volkan bacasının yeryüzüne açıldığı ağız kısmına krater denir. Kubbe ve Kalkan tipli konilerin tepesinde yer alır.
  • Bazı sönmüş volkanların kraterlerine su dolarak krater gölleri oluşur.
  • Bazı volkan kraterleri patlamalar çökmelerle tahrip olup çok geniş ve dik kenarlı daire ve elips şeklinde geniş çukurluklar oluşur
  • Ülkemizde Nemrut Dağı’nın zirvesinde geniş kaldera vardır.

Maar ve Diatrema

  • Volkanik arazilerde yer altında biriken gazların büyük bir basınçla patlamayla yeryüzüne çıktığı yerlerde oluşan çukurlara maar denir.
  • Maarlar volkan konileri kadar yüksek kabartı oluşturmaz.
  • Bazılarında su birikerek göl oluşur.
  • Örnek olarak Konya-Karapınar’da bulunan Meke Tuzlası maarı ve Nevşehir’deki Acıgöl maarı verilebilir. Maarlar gibi gaz basıncı patlamaları ile oluşan fakat çevrelerinde katı maddelerden oluşan, halka şekilli tümsekleri olmayan patlama çukurlarına diatrema denir.

Volanik Dom ve Kule

  • Çok yoğun ve yapışkan lavların bacanın ağız kısmında oluşturdukları kubbe şeklindeki tepelere dom denir.
  • Volkanik domların çapları 1-2 metreden 1-2 km’ye kadar olurken yüksekliği 100-200 metreyi bulur.

Lav Volkanları

  • Lavların üst üste birikmesiyle oluşur.
  • Akıcı olan lavlar geniş alanlara yayılarak basık kubbe şeklini alır.

Piroklastik Volkanlar

  • Bunlar piroklastik dediğimiz katı maddeler üst üste birikir, bazen aralarına lavlar da karışır.
  • Manisa’daki Kula yöresinde ve Antakya-Hassa’daki oluşumlar buna örnektir.
Volkan Topografyası Aşındırma ve Biriktirme Şekilleri

Barrancos

  • Volkan konilerinin yamaçlarında oluşan radyal (ışınsal) dizilişteki vadilerdir.
  • Konilerin yamaçlarında eğim boyunca uzanır.

Planez

  • Tabakalı (strato) volkanlarda barrancoslar arasında kalan üçgenimsi parçalardır.

Aşınım Kalderaları

  • Bir volkan konisinin krateri zamanla yamaçta bulunan bir akarsuyun geriye aşındırmasıyla kaldera haline gelir.

Neck ve Dayk

  • Tabakalı volkanlarda volkan konisi aşındıktan sonra baca dolguları ve daykları geriye belirgin olarak ortaya çıkar.
  • Yüzeyde sütun gibi yükselen baca dolgularına “neck” denir.































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.