TAHILLAR

Türkiye’de en geniş ekim alanına sahip tarım ürünü grubudur. Bu durumun sebebi kurak-yarı kurak iklim koşullarının ülkemizde yaygın olmasıdır.

Buğday

  • Tahıl arazileri içerisinde en fazla üretim alanı ve miktarına sahip olan bitkidir.
  • Dünya nüfusunun ve ülkemizin en fazla kullandığı temel besin maddesidir.
  • Nüfusumuzun günlük besinlerinin %’i bu üründen yapılır.
  • Ülkemizin iklim ve toprak özellikleri bu ürüne uygundur.
  • Türkiye’nin başlıca bozkır bölgeleri üretim alanlarını oluşturur.
  • Çimlenme döneminde nem, olgunlaşma döneminde sıcak ve kurak bir iklim ister (yaz).
  • Türkiye’de en çok üretilen ve tüketilen tahıl buğdaydır. (Tahıl alanının yaklaşık %70‘inde buğday yetiştirilir
  • En çok İç Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilir. (Konya, Ankara.)
  • Yazları yağışlı olan Doğu Karadeniz’in kıyı kesimleri (Rize, Trabzon) hariç ülkemizin her yerinde yetiştirilebilir.
  • Yıllara göre yağış kararsızlığının etkisiyle buğday üretiminde dalgalanmalar görülür, ilkbahar yağışları fazla olursa üretim artar.

Arpa

  • Üretimi buğdaydan sonra ikinci sırada gelen tahıldır.
  • Soğuğa dayanıklı olduğu için, yüksek kesimlerde de üretimi yapılabilir.
  • İçki (bira) endüstrisinde ve hayvan yemi olarak kullanılır.
  • Arpa üretimi en çok İç Anadolu’da yapılır. (Konya, Ankara)
Çavdar
  • Tahıllar içinde soğuğa en dayanıklı olandır.
  • Besin değeri düşük olduğu için üretimi azdır.
  • Buğday ve arpanın yetişmediği yüksek yerlerde yetişir.
  • Hayvan yemi ve ekmeğe katkı maddesi olarak kullanılır.
  • En fazla İç Anadolu’da (Kayseri, Niğde) üretilir.
Mısır
  • Sıcak ve nemli iklim bölgelerinin bitkisidir.
  • Ancak kültüre alınmış türlerinin fazlalığı ve sulamalı tarım yöntemi ile yetiştirilebilmesi tarımın geniş bir coğrafyada yapılmasını sağlamıştır.
  • Tarım alanlarını öncelikle sıcaklık nem oranı ve yağış miktarı belirler.
  • Doğal koşullarda 800 – 1000 mm’nin altında yağış alan yerlerde yetişmez, ancak sulama koşulları ile düşük yağışlı sahalarda da yetiştirilir.
  • Bol yağışlı Karadeniz kıyı kesiminde ve sulamanın yapılabildiği her yerde üretimi yapılabilir.
  • Yem ve yağ sanayinde kullanımın artması ile üretim Karadeniz’den Ege ve Akdeniz’e kaymıştır.
  • En çok Ege Bölgesinde yetiştirilir. (İzmir.)

Pirinç

  • Kabuğundan ayrılmamış haline çeltik denir.
  • Kök sistemi bol ve temiz su isteyen bir kültür bitkisidir.
  • Bu nedenle bol yağış almayan ve yağış rejimleri düzenli olmayan ama sıcaklık değerleri ve sulama suyu yeterli olan bölgelerde de tarımı rahatlıkla yapılabilmektedir.
  • Akdeniz iklim bölgelerinde ve karasal bölgelerde sulama yapılmak suretiyle üretimi yapılabilir.
  • Verimli toprak, bol su ve sıcaklık ister.
  • Genellikle akarsu kenarlarında yetiştirilir.
  • En çok Marmara ve Karadeniz Bölgelerinde üretimi yapılır. (Edirne, Balıkesir, Samsun)
  • Pirinç ekim alanları sıtma hastalığının yaygınlaşmasına sebep olduğu için devlet kontrolü altındadır. (nüfuslanma alanlarına yakın olmaması).

BAKLAGİLLER

Yağış miktarının az olduğu kurak alanlarda yetişirler.

Mercimek

  • En az nem isteyen üründür.
  • Kırmızı mercimekte Güneydoğu (Diyarbakır, Şanlıurfa, Mardin) yeşil mercimekte İç Anadolu (Yozgat, Çorum, Ankara) 1. sıradadır.
  • Kırmızı mercimek ekim alanı GAP ile birlikte Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde azalmaya başlamıştır.

Fasulye

  • 1500 metrenin altında yaz mevsiminde sulanabilen tüm sahalarda yetişir.
  • İç Anadolu 1. sıradadır. (Konya, karaman, Nevşehir)

Nohut

  • Baklagilleri içinde üretim bakımından ilk sırayı alır.
  • Yarı kurak alanlarda yetişir.
  • İç Anadolu 1. sıradadır (Kırşehir).

SANAYİ BİTKİLERİ

Tütün

  • Coğrafi keşifler ile dünyaya yayılmıştır.
  • Dış pazar tarafından en çok istenen (nikotin oranı düşük, sarı renkli) çeşidi Ege Bölümü’nde yetiştirilir.
  • Çimlenme döneminde bol su, yapraklarının büyüme döneminde güneşli hava ve yüksek sıcaklık ister.
  • Üretimin büyük kısmı ihraç edilir.
  • Üretiminde Ege Bölgesi birinci sırada yer alır (Denizli, Manisa).

Pamuk

  • Koza diye tanımlanan meyve kısmından lif adı verilen dokuma malzemesi elde edilir.
  • Tohumu (Çiğit) çok önemli bir bitkisel sıvı yağ yada bitkisel katı yağ üretim kaynağıdır.
  • Çimlenme ve büyüme döneminde yağış, sulama ve yüksek sıcaklık, olgunlaşma döneminde kurak hava, sıcaklık ve verimli alüvyal toprak ister.
  • Ülkemizdeki dağılışını sıcaklık ve alüvyal ovaların varlığı belirler.
  • Ülkemizde sulama koşullarının gelişimi ile Güneydoğu Anadolu’da en fazla yetiştirilir. (Şanlıurfa)
  • İç Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgelerinde sıcaklığın düşük olması, Karadeniz Bölgesi’ndeki ise yazıların yağışlı geçmesi sebebiyle pamuk yetiştirilemez.
Şeker Pancarı
  • Bu ürünün tarımı ülkemizde 1923-1924’de başlamıştır.
  • Ülkemizde bu ürünün tarımını başlatan Uşak’lı Molla Ömeroğlu Nuri (Şeker) adındaki bir çiftçidir.
  • Yazları kurak geçen yerlerde ise sulama ile yetiştirilebilir.
  • Şeker sanayinin ham maddesi olan şeker pancarı, nemli yerlerde yetişir.
  • Ülkemizde üretim alanı en geniş olan sanayi bitkisidir.
  • Şeker fabrikalarının artış oranına bağlı olarak üretimi de artmaktadır.
  • Küspesi (melas) hayvan yemi olarak değerlendirilmektedir.
  • Şeker pancarı üretiminde. İlk sırada iç Anadolu gelir (Konya, Yozgat, Eskişehir).
  • Ekonomik değeri az olduğundan kıyı kesimlerde şeker pancarının yerini ekonomik değerleri fazla olan tarım ürünleri almıştır.
Keten – Kenevir
  • Keten nemli ve serin ortamlarda kaliteli lif verir.
  • Kurak ve sıcak alanlarda yağ tohumu verir.
  • Ketenden kumaş, kıymetli kağıt, bezir yağı ve yağlı boya üretilir.
  • Kenevir (kendir) liflerinden ip, sicim, urgan, halat, çadır bezi kumaşı yapılır.
  • Kenevir uyuşturucu yapımında kullanıldığı için devlet kontrolündedir. (Yaklaşık 19 ilde üretim izni bulunur.)
  • Ketende Afyon, kenevirde Samsun üretimin tamamını gerçekleştirir.

Çay

  • Anavatanı Çin’dir. Dünya’da sudan sonra en çok tüketilen sıcak içecektir.
  • Kış sıcaklık ortalamaları 0°C’nin altına düşmemeli, yaz sıcaklık ortalamaları 20° C ile 25°C dolaylarından fazla olmamalıdır.
  • Rejimleri düzenli olması kaydıyla yıllık yağış tutarı 700-800 m’den az olmamalıdır. Doğu Karadeniz’de 500-600 m yüksekliklere kadar yetiştirilir.
  • Çok yıkanmış kireçsiz toprak, bol yağış, kış aylarında sıfır derecenin altına düşmeyen sıcaklık ister. Bu şartlara uygun yer Rize ve çevresidir.
  • Doğal ekim alanı en dar olan sanayi bitkilerinden biridir.
  • Üretimin tamamı Karadeniz’de yapılır. (Rize, Trabzon, Artvin,Giresun, Ordu)
  • Çabuk bozulduğu için fabrikaları hammaddeye yakındır.
Haşhaş
  • Bitkisinin meyvesinden uyuşturucu maddeler elde edilir.
  • Bu meyvenin bileşiminde bulunan ve afyon sakızı denilen kimyasal, labaratuvar yöntemleriyle ayrıştırılır ve bundan morfin ve eroin gibi uyuşturucular üretilir.
  • Bu maddeler ilaç endüstrisinde kullanılır.
  • Ülkemizde ilk çağdan veri üretilir.
  • Ekim alanları ve üretim miktarı sıkı bir şekilde devlet kontrolü altındadır.
  • Ürünün büyük bir çoğunluğu Afyon Alkaloit Fabrikası tesislerinde işlenir.
  • Kıyı kesimleri ile Doğu Anadolu’nun yüksek kısımları hariç her yerde yetiştirilebilir.
  • Üretimde Ege Bölgesi hariç her yerde yetiştirilebilir.
  • Üretimde Ege Bölgesi ilk sırada yer alır (Afyon, Denizli).

YAĞ BİTKİLERİ

Ayçiçeği

  • Pamuk çiğitinden sonra en fazla üretilen tohum bitkisidir.
  • Nemli ve yağışlı olması nedeniyle Doğu Karadeniz Bölüü kıyı kesimi, Doğu Anadolu’nun orta ve güneyi dışında ülkemizin hemen tamamı 1700-1800 m yüksekliğe kadar bu ürünün tarımına uygundur.
  • Sulama suyu bulunabilen her yerde üretimi yapılabilir.
  • Yetişme döneminde yağış ve su, olgunlaşma döneminde sıcaklık ister.
  • En fazla Marmara Bölgesi’nde (Trakya’da) üretimi yapılır (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli).
  • Tohumundan yağ elde edilir. Küspesi hayvan yemi olarak kullanılır.
    Karadeniz kıyılarında yağış rejiminin düzenli olmasından dolayı yetişmez.

Zeytin

  • Akdeniz ikliminin, tanıtıcı ve tipik meyve bitkilerinden biridir.
  • Yaklaşık 2 ila 10 m’ye kadar büyüyebilir.
  • Meyvesi hem sofralık hem de yağ üretiminde kullanılır.
  • 600-700 mm’den az yağış alan yerlerde hem yağlık hem de sofralık olarak, 800-1000 mm yağış alan yerlerde ise sadece sofralık olarak yetiştirilir.
  • Kış ılıklığı ister, yüksek sıcaklıklara dayanabilir.
  • Akdeniz ikliminin şartlarına uyum sağlayan zeytin, Akdeniz çevresinde 700-800 m’ye kadar olan alanlarda yetiştirilir.
  • İki yılda bir fazla ürün verir.
  • Üretimin büyük bir çoğunluğu Ege Bölgesi’nde yapılır. Aydın, İzmir, Muğla yağlık zeytinde öne çıkan iller iken sofralık zeytinde Manisa, Bursa, Aydın illeri önde gelir.

Soya

  • Yazların sıcak ve yağışlı geçtiği yerleri sever.
  • Kısa bir sürede yetişir.
  • Doğal ortam olarak Karadeniz Bölgesi uygundur.
  • Akdeniz’de sulamayla birlikte buğdaydan sonra ikinci ürün olarak üretilir.
  • Yağ, un ve yem sanayide kullanılır.
  • Akdeniz Bölgesi üretiminde 1. sıradadır. (Adana, Mersin)

MEYVECİLİK

Fındık

  • Ülkemizin geleneksel dış satım ürünleri arasında yer alır.
  • Dünyada bu ürün bahçelerinin %80’inden fazlası Türkiye’de yer alır.
  • Ilıman iklim bölgelerinin bodur kalmış bir ağacıdır.
  • Ekildikten 5-6 yıl sonra meyve alınmaya başlanır.
  • Maksimum verime 8-10 yıl sonra ulaşır. Yağış rejimi nisbeten düzenli, ılıman iklim koşulları ister.
  • Humuslu topraklarda, kışları ılık geçen bol yağışlı yerlerde yetiştirilir.
  • Fidan döneminde gölgeli, meyve verme döneminde güneşli ortam ister.
  • Fındığın anavatanı Karadeniz kıyılarıdır.
  • Üretimde Karadeniz Bölgesi ilk sırada yer alır (Ordu,Sakarya,Samsun)
  • Dünya fındık üretiminde Türkiye ilk sırada yer alır.

İncir

  • Kış ılıklığı ister.
  • Hem taze hem kurutmalık olarak üretilir.
  • Önemli ihracat ürünlerimizdendir.
  • Ege Bölgesi üretimde 1. sırada yer alır. (Aydın,İzmir)

Üzüm

  • Bu ürünün dikili olduğu arazilere bağ, bu tarım faaliyetlerine de bağcılık denir.
  • Kış sıcaklıklarının 0°C’nin altına indiği hatta en düşük sıcaklıkların -20°C ile -30°C düşebildiği sahalarda bile yetiştirilebilmektedir.
  • Türkiye’nin bütün bölgelerinde yetiştirilir. (Doğu Karadeniz kıyı kesiminde yazların nemli ve yağışlı olması nedeniyle yetiştirilmesi güçleşir.)
  • Türkiye’nin iklim ve toprak koşullarına uyum sağlamıştır.
  • Kurutmalık, sofralık ve şaraplık olarak üretilir.
  • Ege bölgesi üretimde 1. sırada yer alır. (Manisa, Denizli)
Turunçgiller
  • Portakal, mandalina, limon, greyfurt ve turunç gibi meyvelerin genel adıdır, narenciyede denir.
  • Bahçelerin sulanması kaydıyla Akdeniz iklim bölgelerinde yetiştirilir.
  • En düşük sıcaklık değeri 0°C’nin üstünde olmalıdır. (kış ılıklığı)
  • Akdeniz Bölgesi üretiminde birinci sıradadır. (Adana, Mersin, Hatay,..)
  • Humusça zengin, kireç oranı yüksek, geçirimli topraklar ister.
  • Doğu ve Batı Karadeniz kıyılarında da yetiştirilmektedir.

Antep Fıstığı

  • İki yılda bir fazla ürün verir. Fazla yağış istemez. Yaz kuraklığına dayanıklı bir üründür.
  • Güneydoğu Anadolu Bölgesi üretimde ilk sırada yer alır (Gaziantep, Şanlıurfa,Adıyaman).

Elma

  • Ilıman iklimi tercih eden bir üründür.
  • Soğuk havaya karşı dayanıklıdır.
  • Türkiye’nin her bölgesi ve ilinde yetiştirilir.

Ayrıca Ülkemizde ;

  • Şeftali – Çanakkale, Mersin, Bursa
  • Kayısı – Malatya
  • Muz – Mersin, Antalya, Hatay, Adana
  • Kivi – Yalova, Ordu, Rize, Samsun gibi meyvelerde yetiştirilmektedir.

NOT: Ülkemizde üretilen muzun %100’ü Akdeniz Bölgesi’nden elde edilir.

SEBZECİLİK

  • Yükselti ve enlem farklılığından dolayı sebzelerin ülkemizde olgunlaşma dönemleri farklıdır.
  • En erken olgunlaştığı bölge Karadeniz, en geç olgunlaştığı bölge ise Doğu Anadolu’dur.
  • Sebze üretiminde ilk sırayı Akdeniz, İkinci sırayı Ege Bölgesi alır.
  • Sebze üretimi için en elverişsiz bölge Doğu Anadolu’dur (Yaz sıcaklıklarının düşük olması ve yaz mevsiminin geç başlaması nedeniyle.)
  • Sebzeler içerisinde en fazla üretilen domatestir.
  • Patates en fazla İç Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilir. (Niğde,Konya)
  • Domates en fazla Akdeniz Bölgesi’nde (Antalya, Mersin) yetiştirilir.

SERACILIK

  • Normal yetişme mevsimi dışında (turfanda) sebze üretimi yapılmasını sağlar.
  • Bir bölgede seracılığın yapılabilmesi için, kış sıcaklıklarının yüksek  (ısıtma maliyetini düşürür.), güneşlenme süresinin uzun olması gerekir.
  • Seracılığın en yaygın olduğu kesim Akdeniz Kıyılarıdır.
  • Ülkemizde seracılığın yarıdan fazlası Antalya, Mersin, ve Adana’da yapılmaktadır.































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.