NÜFUS HAREKETLERİ

İnsanların geçimlerini temin etmek için daha uygun yerlere gitmesi ve burada iş bulması, çeşitli imkanlardan faydalanması ve yerleşmesi olayına göç denir. İç ve dış göç olarak iki şekilde sınıflandırılır.

Nedenleri

  • Doğal afetler (kuraklık,deprem,heyelan)
  • Sosyal ve siyasi olaylar (savaş, ihtilal, mübadele)
  • Ekonomik nedenler (işsizlik vb.)

İç Göçler

Ülke içerisinde daha çok kırsal kesimlerden şehirlere ya da şehirden şehre yapılan göçlere denir.

NOT: İç göçler ülkenin toplam nüfus miktarını etkilemez.

Köyden Kente Göçün Nedenleri

  • İş imkanlarının kısıtlı olması
  • Kırsal kesimlerden aşırı nüfus artışı (doğumlarla)
  • Tarım alanlarının yetersizliği
  • Miras yoluyla toprakların bölünerek daralması
  • Tarımda makineleşme sonucu işsiz insan sayısının artması
  • İdari ve askeri nedenler
  • Eğitim sağlık hizmetlerinin gelişmemiş olması.
  • Sosyal ve kültürel nedenler
  • Yol, su, elektrik, haberleşme ve altyapı gibi hizmetlerde yetersizlik.

Kırsal kesimde göçün sebepleri (olumsuz etkenler) iti faktörler olarak ifade edilirken kente göçü çeken sebepler (olumlu etkenler) çekici faktörler olarak ifade edilir.

Şehirlere Yapılan Göçün Getirdiği Sonuçlar
  • Düzensiz kentleşme (gecekondulaşma)
  • Sanayi tesislerinin şehir içinde kalması ve hava kirliliği
  • Şehirlerde işsiz insan sayısının artması
  • Nüfus dağılımında dengesizlik
  • Alt yapı yetersizliği
  • Eğitim, sağlık, trafik sorunları
  • Kültür çatışması
  • Kırsal kesimdeki yatırımlardan verim alınamaması
  • Konut sıkıntısı
  • Yatırım dağılımında dengesizliğin ortaya çıkması
Kırsal Kesimden Şehirlere Göçü Azaltmak için Alınması Gereken tedbirler
  • Küçük sanayi kollarını kırsal kesimlere kaydırmak, böylece iş imkanları oluşturmak
  • Kırsal kesimlerde yol, su, elektrik ve haberleşme hizmetlerini yaygınlaştırmak
  • Sulama imkanlarını artırmak ve modern tarım metotlarını yaygınlaştırmak
  • Besi ve ahır hayvancılığını yaygınlaştırmak 
  • Eğitim (orta, lise) ve sağlık hizmetlerini yaygınlaştırmak.

NOT: Ülkemizde geçici olarak tarım, turizm ve inşaat nedeniyle mevsimlik işçi göçleri yaşanır. Adana, Mersin, Hatay, Aydın, Muğla, Antalya gibi yerlerde mevsimlik göç fazladır.

NOT: En fazla Doğu Anadolu ve Karadeniz Bölgeleri göç veririr.

Dış Göçler

  • Ülkeler arasında yapılan göçlere denir.
  • Ekonomik, sosyal,doğal afetler ve siyasi nedenlerle (savaş, baskı, zulüm) dış göçler yapılır.
  • Ülkemizde 1923 – 1989 yılları arasında çoğu Balkan ülkelerden olmak üzere 2,2 milyon göç gelmiştir. 
  • Türkiye 1955 – 1960 yılları arasında ekonomik nedenlerden dolayı Avrupa’ya işçi (dış göç) gönderilmiştir.
  • Almanya, Fransa, Belçika, İngiltere, Hollanda, İsveç, ABD, Avustralya, Libya, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Orta Asya ülkelerinde 5 milyondan fazla vatandaşımız vardır. (4 milyon Batı Avrupa’da, 300 bin Kuzey Amerika’da, 200 bin Orta Doğu’da, 150 bin Avustralya’da).                                                                                                                                                         

Dış Göçlerin Sonuçları

  • Göç gönderen yerde iş gücünde azalma.
  • Göç alan yerde iş gücünde artmalar görülür.
  • Ülkeler arası kültürel ve ekonomik ilişkiler gelişir.
  • Göç eden aileler bölünür.

Bireyin İstekleri Dışında Gerçekleşen Göçler (Savaş, Baskı, Zulüm)

  • Lozan Antlaşması’na bağlı olarak Anadolu’da Rumlar ile Yunanistan’da yaşayan Türklerin göç etmesi (mübadele)
  • 1979 Rusya’nın Afganistan’ı işgaline bağlı olarak afganların Türkiye’ye göçü
  • 1980’li yıllarda Balkanlardaki Türklerin baskılarından kaçarak Türkiye’ye göç etmesi 
  • 2011 yılından itibaren başta suriye olmak üzere Ortadoğu’dan Türkiye’ye yaşanan göçler.

YERLEŞMELER

Kent Yerleşmeleri

  • Kent, insanların ihtiyaçlarının karşılanabildiği bütün hizmet türlerinin geliştiği, insanların geçimlerini daha çok sanayi ve ticaretten (tarım dışı sektörler) sağladığı, sürekli yerleşim birimidir.
  • Türkiye’de sanayinin gelişmesiyle birlikte kırsal kesimden şehirlere doğru yoğun bir göç yaşanmıştır.
  • Bu durum şehirleşme oranının artmasına neden olmuştur.
  • Şehirleşme oranları her bölgede aynı değildir.
  • Şehirleşme oranının en fazla olduğu bölgeler Marmara ve Batı Anadolu’dur.
  • Şehirleşme oranının en az olduğu bölge Kuzeydoğu Anadolu ve Doğu Karadeniz’dir.
  • Türkiye’de şehirler nüfuslarına ve fonksiyonlarına göre ikiye ayrılır;

Nüfuslarına göre şehirlere baktığımızda;

  • Küçük (10,00 – 100,000 arası nüfus)
  • Orta (100,001 – 500,000 arası nüfus)
  • Büyük (500,001 – 1,000,000 arası nüfus)
  • Metropolitan (1,000,000’dan fazla nüfus) şehirlerdi. (İstanbul,Ankara, İzmir, Adana gibi)

Fonksiyonlarına göre şehirler ise daha çok hakim olan ekonomik etkinliğe göre sınıflandırılmaktadır.

  • Tarım, Ticaret, Sanayi, Liman, Maden, Turizm, Üniversite(Eğitim-Kültür), Askeri, İdari şehirler olarak sınıflandırılmaktadırlar.

Şehirleşmeyle birlikte ortaya çıkan sorunlar şunlardır:

  • Çarpık Kentleşme 
  • Gecekondulaşma
  • Çevre sorunları
  • Hava kirliliği
  • Çevre kirliliği
  • Su kirliliği
  • Ulaşım sorununun ortaya çıkması
  • Eğitim ve sağlık hizmetlerinin yetersizliği ve aksaması
  • İşsizlik sorununun artması
  • Sosyal ve kültürel bozulmanın artması.

Kır Yerleşmeleri

Nüfusun az, tarım ve hayvancılık sektörlerinde çalışanların fazla olduğu yerleşmelerdir. Kasaba, köy, ve köyaltı yerleşmeleri olarak üçe ayrılır;

Kasaba

  • Köyden büyük, kentten küçük yerleşmelerdir. Belediye teşkilatları bulunur.

Köy

  • Ekonomik yapısı büyük ölçüde tarıma dayanan, belirli bir toplumsal ilişkileri bulunan, sınırları belli olan, en küçük üniteyi teşkil eden, muhtarlar tarafından yönetilen yerleşmelerdir.

Köy Altı Yerleşmeleri

  • Bazı insanların çeşitli nedenlerle köylerinden ayrılarak daha küçük birimler oluşturdukları geçici yerleşmelerdir.
  • Köyden küçük, ekonomik ve idari olarak köye bağlıdırlar.
  • Köy altı yerleşmelerinde ekonomi daha çok hayvancılığa dayanır.
  • Genelde birkaç aileden oluşur. Çoğunlukla geçici olmakla birlikte bazıları zamanla sürekli yerleşmelere dönüşmüştür.

NOT: Türkiye’de en yaygın köy altı yerleşmeleri yayla’dır.

  • Kırsal yerleşmeler dokularına göre toplu, dağınık, çizgisel, dairesel ve kıyı boyu yerleşmeler olarak ayrılırlar.
  • Birbirine yakın şekilde inşa edilen evler toplu yerleşmeyi oluşturur.

Toplu yerleşmenin nedenleri:

  • Su imkanlarının kısıtlı olması (yağış azlığı)
  • Yerşekillerinin sade olması.

NOT: Doğu Anadolu Bölgesi’nde yerşekilleri engebeli olduğu halde toplu yerleşme yaygındır. (ova tabanlarında)

  • Birbirine uzak inşa edilen evler dağınık yerleşmeyi oluşturur.

Dağınık yerleşmenin nedenleri:

  • Su olanaklarının fazla olması (yağış miktarının fazla olması)
  • Yer şekillerinin engebeli olmasından dolayı tarım alanlarının parçalı olması.
  • Türkiye’de Karadeniz Bölgesi’nde Doğu Karadeniz Bölümü’nde yaygındır.
  • Ayrıca Akdeniz, Ege Bölgelerindeki dağlık alanlarda, Güneydoğu Toroslarda ormanlık alanlarda dağının yerleşme görülmektedir.

Köy Altı Yerleşmeleri

Köyden, küçük ekonomik ve idari olarak köye bağlı olan yerleşmelerdir. Çoğunlukla geçici olmakla birlikte bazıları zamanla sürekli yerleşmelere dönüşmüştür.

Devamlı Yerleşmeler

Çiftlik: Ege Akdeniz, Trakya, İç Anadolu’da yaygındır.
Mahalle: Marmara, Akdeniz, Batı Karadeniz’de yaygındır.
Mezra: Güneydoğu ve Doğu Anadolu’da yaygındır.
Divan: Batı Karadeniz’de yaygındır.

Geçiçi Yerleşmeler

Yayla: Genellikle hayvancılık amaçlı kullanılır. Son yıllarda turizm amaçlı kullanılmaktadır. Ege dağları, Toros dağları ve Kuzey Anadolu dağlarının denize dönük yamaçlarında yaygındır.
Ağıl: Doğu, Güneydoğu ve İç Anadolu’da yaygındır.
Kom: Doğu Anadolu’da yaygındır.
Dam: Bozcaada, Gökçeada, Göller Yöresi ve Ege Bölgesi’nde yaygındır.
Oba: Doğu, Güneydoğu ve Akdeniz Bölgesi’nde yaygındır.
Dalyan: Ege ve Akdeniz kıyılarında yaygındır. (Balıkçılık yapılır.)

Kırsal Alandaki Konut Yapı Malzemeleri

Ahşap

  • Çevrede bulunabildiği takdirde, yeryüzünde ev inşasında en çok kullanılan malzemelerden biridir.
  • Yağışın bol ve yağış rejiminin düzenli olduğu alanlarda yaygındır.
  • Sıcaklığı ve nemi geçirmemesi, depreme karşı dayanıklı oluşu tercih nedenidir.
  • Karadeniz Bölgesi’nde yaygındır. Kısmen de olsa Marmara Bölgesi’nde de görülür.

Toprak (Kerpiç)

  • Karasal iklimin hakim olduğu alanlarda yaygındır.
  • Toprak malzemenin dışında başka malzeme olmadığı için topraktan yapılan evlerdir.
  • Kışın sıcak, yazın serin bir ortam yaratması tercih nedenidir.
  • İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, Marmara (Ergene) ve Ege (İç Batı Anadolu)’da görülür.

Taş

  • Dağlık arazilerde taşın yaygın olmasından dolayı taş meskenler yaygındır.
  • Akdeniz, Doğu Anadolu (Kars’taki konutların %85’i taştır.) Ege(Menteşe Yöresi)’de görülür.
  • Türkiye genelindeki köylerin %42’si taş malzeme ile yapılmıştır.
  • Volkan Tüfü – Nevşehir
  • Andezit – Ankara
  • Bazalt  – Erzurum-Kars, Van Gölü çevresi


























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.