TÜRKİYE’DE NÜFUS YOĞUNLUKLARI

Birim alana düşen nüfusa nüfus yoğunluğu denir.

Aritmetik Nüfus Yoğunluğu
  • Belirli sınırlar içindeki insan sayısının, yüzölçümüne oranına aritmetik nüfus yoğunluğu denir.

Aritmetik nüfus yoğunluğu = Toplam Nüfus (Kişi) / Yüzölçüm (km²)

  • Türkiye’de aritmetik nüfus yoğunluğu yıllar itibariyle sürekli artmıştır.
Tarımsal Nüfus Yoğunluğu
  • Tarımla uğraşan nüfusun, ekili – dikili alan ile oranına tarımsal nüfus yoğunluğu denir.

Tarımsal Nüfus Yoğunluğu = Tarımla Uğraşan Nüfus (Kişi) / Tarım Arazisi (Km²)

  • Tarımsal nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu yerler Doğu Karadeniz ve Hakkari Bölümü’dür. Doğu Karadeniz Bölümü’nde yer alan Rize, Trabzon ve Artvin’de yoğunluk çok fazladır (yer şekilleri engebeli, tarım alanı az).
  • Tarımsal nüfus yoğunluğunun en az olduğu bölge İç Anadolu’dur. (Yerşekilleri sade, tarım alanı fazla).
  • Yerşekillerinin engebeli olduğu alanlarda tarımsal nüfus yoğunluğu fazla, yerşekillerinin sade olduğu alanlarda tarımsal nüfus yoğunluğu azdır.
Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu
  • Toplam nüfusun, tarım arazisine oranına fizyolojik nüfus yoğunluğu denir.

Fizyolojik Nüfus Yoğunluğu= Toplam Nüfus (Kişi) / Tarım Arazisi (Km²)

  • Fizyolojik nüfus yoğunluğunun en fazla olduğu bölgeler Marmara ve Karadeniz iken en az olduğu bölgeler ise İç Anadolu ve Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’dur.

NOT: Fizyolojik nüfus yoğunluğu, toplam nüfusun fazla olduğu yerlerde veya tarım alanlarının en az olduğu yerlerde yüksektir.

TÜRKİYE NÜFUSUNUN YAPISI

Nüfusun Yaş Özellikleri
  • Türkiye’nin TÜİK verilerine göre ortanca yaşı 32,7’dir.
  • Ortanca yaş erkeklerde 32,1, kadınlarda ise 33,4’ tür.
  • Ortanca yaşı en yüksek olan il Sinop (41,4), en düşük il Şanlıurfa (20,4)’dır.
  • Çalışma çağı olarak tanımlanan 15-64 yaş grubundaki nüfus 2020 yılında %67,7 oldu.
  • Çocuk yaş grubu olarak tanımlanan 0-14 yaş (bağımlı nüfus) grubundaki nüfus %22,8’e gerilemiştir.
  • Yaşlı yaş grubu olarak tanımlanan 65 ve daha yukarı yaştaki (bağımlı nüfus) nüfusun oranı ise  %9,5’e yükselmiştir.
Nüfusun Cinsiyet Özellikleri
  • Nüfusun cinsiyet özellikleri, evlilik, doğum ve ölüm oranlarının belirlenmesi ve iş hayatı için önemlidir.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nin erkek nüfusu, kadın nüfusundan fazladır.
  • Erkek nüfus ile kadın nüfus arasındaki en büyük fark 1927 yılında gerçekleşmiştir. (erkek %51,9 – kadın %48,1 = %3,8) Bu durumun sebebi Kurtuluş Savaşı’nda erkek nüfusun büyük bir oranda kayba uğramasıdır.
  • Son yıllarda nüfus oranları birbirine çok yaklaşmıştır.
  • TÜİK verilerine göre 2020 yılında toplam nüfusta erkek nüfus oranı %49,7, kadın nüfus oranı ise %50,3’tür.
  • Erkeklerde ve kadınlarda en fazla nüfus 20-24 aralığındadır.
Nüfusun Eğitim Özellikleri
  • Cumhuriyetin ilanından sonra ülkemizde okuma – yazma seferberliği başlamıştır. 
  • 1955 yılına kadar okuma – yazma oranında sürekli artış olmuştur.
  • 1955-1960 yılları arasında okur – yazar oranı erkeklerde düşmüştür. Kadınlarda sabit kalmıştır. Nedeni II. Dünya Savaşı’dır.
  • 1960 yılından sonra hem erkek hem kadında okur – yazar oranı sürekli artarak erkeklerde %98,6 kadınlarda ise %93’e yükselmiştir.
Nüfusun Ekonomik Sektörlere Dağılımı
  • En yüksek işsizlik oranı kentlerde gerçekleşmektedir.
  • Tarım sektöründe çalışanların oranı azalırken, tarım dışı sektörlerde çalışanların oranı artmaktadır.
  • TÜİK verilerine göre istihdam oranı %44’dür. Tarım sektöründe 242 bin, İnşaat sektöründe 68 bin kişi azalırken, sanayi sektöründe 257 bin, hizmet sektöründe ise 161 bin kişi arttı.
  • İstihdam edilenlerin %16’sı tarım, %20,7’si sanayi, %5,2’si inşaat, %58,1’i ise hizmet sektöründe yer aldı.
Türkiye’de Çalışan Nüfusun Sektörlere Dağılımı 
  • Kayıt dışı çalışanların oranı %31 oldu
  • 15-64 yaşındaki işsizlik oranı %14,1, istihdam oranı %48,6 oldu.
  • Genç nüfusta işsizlik oranı %24,5, istihdam oranı ise %31 oldu.
  • İşsizlik oranının en yüksek olduğu bölge Güneydoğu Anadolu iken en düşük olduğu bölge Batı Karadeniz ve Kuzeydoğu Anadolu Bölgeleridir.
  • Erkeklerde işsizlik oranının en yüksek olduğu bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesi iken kadınlarda İstanbul’dur.
  • Hizmet sektörünün payının en yüksek olduğu bölge İstanbul ve Batı Anadolu’dur.
  • Sanayi sektörü payının en yüksek olduğu bölge Doğu Marmara ve İstanbul’dur.
Nüfusun Kır ve Kent Özellikleri
  • Cumhuriyetin ilanından sonra 1927 yılında yapılan ilk nüfusun %75,8 i kırsal kesimde yaşamaktaydı. Kentlerdeki oran ise %24,2 idi.
  • 1927 yılından 1950 yılına kadar kırsal ve kentsel nüfus oranı, sürekli bir artış göstererek 2020 yılında %93’e yükselmiştir.
    • Nedenleri;
    • Köyden kente yoğun göçlerin olması
    • Bazı bucak ve köylerin ilçe olmasıyla kent yerleşim yerlerinin sayısının artması.
  • Türkiye’de kentsel nüfusun en fazla olduğu bölgeler Marmara ve Ege, en az kentsel nüfus Doğu Anadolu Karadeniz’dedir.
  • Kentsel nüfusunun en fazla olduğu il %99 ile istanbul’dur.
  • 2012-2013 döneminde kentsel nüfus oranı belirgin bir şekilde artmıştır.






















































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.