TÜRKİYE’DE ENERJİ KAYNAKLARI

Günümüzde enerji hangi ülkede olursa olsun sanayi için gereklidir.
Ülkemizde sanayinin gelişmesi, enerji kaynakları kullanımının gelişmesi zorunlu kılmaktadır.

  • Belirli Koşullarda Yenilenebilen Kaynaklar
    • Jeotermal Enerji
    • Biyokütle Enerji
  • Yenilenemeyen Kaynaklar
    • Taş Kömürü
    • Linyit
    • Petrol
    • Doğalgaz
    • Nükleer Enerji
  • Yenilenebilen Kaynaklar
    • Su Gücü (Hidrolik)
    • Güneş Enerjisi
    • Rüzgar Enerjisi

Yenilenemeyen Enerji Kaynakları

Tükenebilir enerji kaynaklarıdır. Kısa sürede kendini yenileyemezler, oluşumu için çok uzun yıllar gerekir.

Taş Kömürü (Maden Kömürü)

  • Birinci jeolojik zamanın karbon döneminde eğrelti otlarının çökelmesi sonucu oluşmuş organik tortul kayaçtır.
  • Ülkemizdeki bu madenin rezervi sınırlıdır. Başlıca rezerv alanı Batı Karadeniz’dir.
  • Yüksek ısı derecesinden dolayı demir-çelik endüstrisinde kullanılır.
  • Ülkemizdeki çıkarımı 1843 yılından beri yapılmaktadır.
  • Organik kökenli bir kayaçtır.
  • Demir çelik sanayinin temel enerji kaynağıdır.
  • Ereğli Erdemir demir – çelik tesisi
  • Karabük Kardemir demir-çelik tesisi
  • Tozlarıyla termik enerji elde edilir.
  • Çatalağzı (Zonguldak) termik santrali
  • Maden kömürü üretimi demir-çelik sanayinin enerji talebini karşılayamadığı için dışarıdan kömür ithal ederiz.

Linyit

  • Ekonomik önemi taşkömürü kadar yüksek değildir.
  • Buna bağlı olarak uluslararası ticarete pek fazla konu olmazlar.
  • Ülkemizin tüm bölgelerinde yer alır.
  • En fazla Kahramanmaraş’ta olmak üzere; Kütahya, Manisa, Muğla, Ankara, Çankırı, Konya, Sivas gibi iller önde gelir.
  • Ülkemizde Üçüncü Jeolojik Zamanda oluşmuş arazi yaygın olduğu için bu dönemde oluşmuş linyit  ülkemizde yaygın bir şekilde bulunmaktadır.
  • Ülkemizdeki linyitlerin ekonomik değeri düşük olduğu için daha çok enerji üretimi ve konut ısıtmasında kullanılmaktadır.
Bölgelerin Önemli Linyit Yatakları

Ege

  • Yatağan(Muğla)
  • Tavşanlı (Kütahya)
  • Soma (Manisa)
  • Seyitömer (Kütahya)
  • Tunçbilek(Kütahya)

İç Anadolu

  • Ermenek (Konya)
  • Kangal (Sivas)
  • Beypazarı (Ankara)
  • Ayaş (Ankara)
  • Çayırhan (Ankara)

Karadeniz

  • Merzifon (Amasya)
  • Havza (Samsun)
  • Bayburt 

Doğu Anadolu

  • Kemaliye (Sivas)
  • Erciş (Van)
  • Elbistan (Kahramanmaraş)
  • Hatunsuyu (Malatya)

Akdeniz

  • Yalvaş (Isparta)
  • Karaisalı (Adana)
  • Tefenni (Burdur)

Marmara

  • Malkara (Tekirdağ)
  • Çan (Çanakkale)
  • Saray (Tekirdağ)

Güneydoğu 

  • Cizre (Şırnak)
  • Silopi (Şırnak)

Petrol

  • Türkçe anlamı taş yağı demektir.
  • Taşımacılığı deniz yolu, kara yolu, demiryolu ve boru hatlarıyla yapılmaktadır.
  • Türkiye’de ilk defa 1940 yılında Ramazan Dağı’nda çıkarılmıştır (Batman)
  • Enerji olarak ve kimya sanayinde hammadde olarak kullanılır.
  • Ham olarak çıkarıldıktan sonra rafinerilerde işlenir.
  • Benzin, motor, gaz yağı, kalorifer yakıtı elde edilir. Ayrıca petrokimya tesislerinde işlenmesi sonucu plastik kauçuk, suni gübre, deterjan, boya, tarım ilaçları vs. elde edilir
  • Başlıca çıkarım alanı Güneydoğu Anadolu Bölgesi’dir. Batman, Garzan, Siirt, Diyarbakır, Adıyaman yöresinde çıkarılır.
  • Üretilen petrol, ihtiyacı karşılayamamaktadır. Türkiye yıllık tüketimin %10’unu karşılar. %90’ını ithal eder.

NOT:

  • Batman (1955): Türkiye’deki ilk rafineridir. (En küçük petrol rafinerisidir): Yerli hammaddenin kullanıldığı tek rafineridir. Yerli hammaddenşn kullanıldığı tek rafineridir.
  • İzmit (1961): Sanayinin, sivil halkın ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulmuştur.
  • Ataş (1962): Özel sektöre ait olan bu rafineri Mersin’de kurulmuştur. 2004 yılında kapanmıştır. Petrol depolama tesisi olarak kullanılmaktadır.
  • Aliağa (1972): İzmit’teki İPRAŞ’tan sonra en fazla petrolü işleyen rafineridir. İzmir’de kurulmuştur. Madeni yağ üretimi de gerçekleştirmektedir.
  • Orta Anadolu (1986): Türkiye’nin en büyük kara rafinerisi Kırıkkale’de kurulmuştur.

Doğal Gaz

  • Kimyasal birleşimi metan, etan, propan ve bütan gibi hidro karbon bileşikleridir.
  • Katmanlar içinde organik maddelerin ayrışması sonucu oluşmuşlardır.

Nükleer Enerji

  • Nükleer enerji parçacıklarının birleşmesi (füzyon) veya atom çekirdeğinin parçalanması (fisyon) ile elde edilir.
  • Türkiye’de nükleer enerji kullanılması düşünülen uranyum yatakları şunlardır;
    • Salihli (Manisa)
    • Koçarlı (Aydın)
    • Sorgun (Yozgat)
    • Eşme (Uşak)
    • Demirtepe (Aydın)
  • En önemli uranyum rezervi sorgun (Yozgat)’da bulunmaktadır.
  • Nükleer enerjide kullanılması düşünülen bir diğer kaynak toryumdur.
  • Toryum yatakları;
    • Eskişehir
    • Sivrihisar yörelerinde bulunmaktadır.
  • Türkiye, toryumda Hindistan’dan sonra Dünya’da ikinci sıradadır.

NOT: Güneş enerjisini füzyon ile elde eder. Nükleer santral ve atom bombalarında kullanılan ise fisyondur.

Asfaltit

  • Petrol orjinli bir enerji kaynağıdır.
  • Katı yakıttır.
  • Enerji üretimi dışında boya, vernik, oto lastiği, sentetik petrol, elektrik yalıtımı gibi alanlarda da kullanılır.
  • Türkiye’nin en önemli rezerv alanı Güneydoğu Anadolu’dur. (Şırnak-Silopi
  • Ülkemizde bu enerji kaynağından ilk enerji elde edilen santral silopi termik santralidir.

Kaya Gazı (Şeyl Gazı)

  • Yer altındaki tabakaların gözeneklerinde bulunan doğal gazdır.
  • Kayacın gözeneklerinde hapsolmuş gazı çıkarabilmek için yüksek basınçlı su ve kum ile kayaçta gazın çıkacağı çatlaklar oluşturulur.
  • Petrol ve doğal gaza alternatif olarak düşünülmektedir.
  • Ancak kullanımı heniz pek yaygın değildir.
  • Ülkemizdeki en önemli önemli rezerv alanları Trakya ve Güneydoğu Anadolu’dur.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Su Gücü

  • Türkiye’deki akarsuların yatak eğimi fazla, akış hızı yüksektir. Bu durum hidroelektrik enerji üretimine elverişli olmalarını sağlar.
  • Türkiye hidroelektrik potansiyelinin yaklaşık %30’unu geliştirmiştir.
  • Türkiye’de ortalama akımı en fazla, teknik ve ekonomik kullanılır potansiyeli en yüksek olan ve en fazla kurulu güce sahip akarsu havzası Fırat Havzası’dır.
  • Fırat Havzası’nda teknik potansiyelin yaklaşık %45’i kullanılır.

Güneş Enerjisi

  • Güneşteki hidrojen gazını helyuma dönüşmesi ile açığa çıkan füzyon sürecindeki ışıma enerjisidir.
  • Geçmişte ve günümüzde yararlandığımız tüm enerji kaynağı güneştir.
  • Fosil yakıt olarak bilinen kömür, petrol, doğal gaz esasında Güneş enerjisinin şekil değiştirmiş halleridir.
  • Güneşlenme süresinin fazla olduğu yerlerde Güneş enerjisinden yararlanma imkanları fazladır.
  • Türkiye’de maksimum güneşlenme temmuz ayında, minimum güneşlenme ise aralık ayındadır.
  • Türkiye’nin tüm yüzeyine bir yılda düşen Güneş enerjisi kurulu elektrik santrallerinin 7880 katına eş değerdir.
  • Güneş santralleri ile ilgili ülkemizdeki en önemli sorun lisans almada karşılaşılan zorluklardır.

NOT: Türkiye’de ilk kule tipi yoğunlaştırılmış Güneş enerjisi santrali Mersin’de kurulmuştur. 2016 yılı sonu verilerine göre ülkemizde 1045 adet güneş enerjisi santrali bulunmaktadır.

Rüzgar Enerjisi

  • Çevre kirliliğine neden olmayan ve işletme maliyeti düşük olan enerji türüdür.
  • Türkiye’de ilk rüzgar santrali alaçatı (Çeşme-İzmir)’da kurulmuştur.
  • Türkiye’de en fazla RES kurulu gücü Balıkesir (%22.4), İzmir (%17.9), Manisa (%11.5) illerinde yer almaktadır.

Belirli Koşullarda Yenilenebilen Enerji Kaynakları

Jeotermal Enerjisi

  • Jeolojik olarak Alp-Himalaya dağ oluşumu kuşağında yer alan ülkemiz, genç tektonik dönemde kazanmış olduğu volkanik faaliyetlerden dolayı jeotermal kaynaklar yönünden zengin konumdadır.
  • Türkiye’de 190 adet jeotermal alanın varlığı keşfedilmiştir.
  • Türkiye’deki jeotermal kaynakların %94’ü düşük ve orta ısıda olup doğrudan uygulamalar (ısıtma, termal turizm, mineral eldesi vs.) için uygunken %6’sı dolaylı uygulamalar için uygundur. (elektrik enerjisi üretimi).
  • Ülkemizde 18 yerleşim biriminde merkezi konut ısıtması, 15 sahada seracılık ve 200’ün üzerinde termal tesiste tedavi ve termal turizm amaçlı yararlanılmaktadır.
  • Türkiye’de jeotermal elektrik elde etmeye uygun 17 saha yer alır. Bu sahaların tamamı Batı Anadolu’dadır.
  • Kızıldere (Sarayköy-Denizli) jeotermal elektrik santrali
  • Salavatlı ve Germencik (Aydın) Jeotermal elektrik santrali
  • Çanakkale jeotermal elektrik santrali
  • Alaşehir (Manisa) jeotermal elektrik santrali

Biyokütle Enerjisi

  • Tükenmez bir kaynak olması, her yerde elde edilebilmesi, özellikle kırsal alanlar için sosyo-ekonomik gelişmelere yardımcı olması nedeniyle uygun ve önemli bir enerji kaynağıdır. 
  • Biyokütle için mısır, buğday gibi özel olarak yetiştirilen bitkiler, otlar, yosunlar, denizlerdeki algler, hayvan dışkıları, gübre ve sanayi atıkları, evlerden atılan organik çöpler (meyve-sebze atıkları, atık yağ) kaynak oluşturmaktadır.
  • Petrol, kömür, doğal gaz gibi tükenmekte olan enerji kaynaklarının kısıtlı olması ayrıca bunların çevre kirliliği oluşturması nedeniyle biyokütle kullanımı enerji sorunu çözmek için giderek önem kazanmaktadır.
  • Türkiye’de 80’e yakın biyogaz, biyokütle, atık ısı ve pirolitik yağ enerji santrali bulunur.
  • Bunlardan kurulu gücü en yüksek olanlar:
  1. Odayeri Çöp Gazı Santrali İstanbul
  2. Mamak Çöplüğü Biyogaz Tesisi Ankara
  3. Yüreğir Sofulu Çöplüğü Biyogaz Santrali  Adana
  4. Akçansa Çimento Atık Isı Santrali Çanakkale
  5. Sincan Çadırtepe Biyokütle Enerji Santrali  Ankara

Türkiye’de Elektrik Üretimi

Türkiye’deki elektrik enerjisi üretiminin enerji kaynaklarına dağılımı: Elektrik ajansına göre (2019-2020) veriler.

  • Türkiye’de elektrik üretimi ilk olarak 1902’de Tarsus Çayı üzerinde kurulan regülatör ile başlamıştır.
  • Türkiye’de elektrik üretimini hem devlet hem de özel sektör gerçekleştirmektedir.
  • Türkiye son 10 yılda elektrik ve doğal gaz tüketim artış oranlarında Avrupa’da ilk, dünyada ise Çin’den sonra ikinci sırada yer alır.

Termik Enerji

  • Fosil yakıtlar olan kömür, linyit, petrol, doğal gaz termik enerjiyi oluşturmaktadır.
  • Türkiye’de 260 adet doğal gaz santrali bulunmaktadır.
  • Bunlardan en fazla kurulu güce sahip olan ilk 5 santral;

Hidrolik Enerji

  • Hidrolik enerji akarsular üzerinde kurulan barajlardan elde edilmektedir.
  • Hidroelektrik enerji potansiyelinin en fazla olduğu bölge Doğu Anadolu, en az olduğu bölge ise Marmara’dır.
  • Türkiye’de enerji üretimi amaçlı 597 HES yer almaktadır.