TÜRKİYE’NİN OVALARI

  • Türkiye’de oluşum açısından en yaygın ovalar tektonik ovalardır. Bu ovalar yer kabuğu hareketleri sonucunda meydana gelen kırılma ve kıvrımların alüvyonlarla dolması sonucunda meydana gelmişlerdir.
  • Ortalama yükseltileri batıdan doğuya doğru artmaktadır.
  • Türkiye’nin kıyılarında delta ovaları yer alır.

Delta Ovalarının oluşabilmesi için;

  • Etkili bir gel-gitin olmaması gerekir ( Gel-git genliğinin az olması gerekir.)
  • Akarsuların bol miktarda alüvyon taşıması gerekir. (Akarsuların fiziksel aşındırması fazla olan akarsularda taşınan yük miktarı azalır.)
  • Kıyılarda dalga akıntıların güçlü olmaması gerekir.
  • Şelf alanlarının (kıta sahanlığının) geniş olması gerekir. (Deniz derinliğinin az olması gerekir.)

Türkiye’deki Delta Ovaları

Karadeniz Bölgesi’nde;

  • Yeşilırmak → Çarşamba Deltası
  • Kızılırmak → Bafra Deltası

Ege Bölgesi’nde;

  • Bakırçay → Bakırçay (Dikili) Deltası
  • Gediz → Gediz (Menemen) Deltası
  • Küçük Menderes → Küçük Menderes (Selçuk) Deltası
  • Büyük Menderes → Büyük Menderes (Balat) Deltası

Ege Bölgesi’nde delta ovasının en fazla olduğu bölgedir.

Bunun sebebi;

  • Şelf alanının geniş olması
  • Kıyı girinti çıkıntısı fazla olduğu için kıyı akıntılarının etkisinin az olmasıdır.

Marmara Bölgesi’nde;

  • Marmara Denizinde deniz içi akıntılar nedeni ile delta ovası oluşmamıştır. Ancak bölgenin Ege kıyılarında Meriç Irmağı’nın oluşturduğu Meriç (Enez) Deltası yer alır.

Akdeniz Bölgesi’nde;

  • Göksu → Silifke (Göksu) Deltası
  • Seyhan – Ceyhan →Çukurova Deltası (Türkiye’nin en büyük deltası)

Karstik ovalar (Polye) kimyasal aşındırmalar sonucunda karstik arazilerde oluşurlar. Akdeniz bölgesinde yaygındır.

  • Tefenni, Acıpayam, Korkuteli, Kestel, Elmalı, Gülhisar, Gembos
  • Çöküntü (graben) ovaları kırılmalar sonucu meydana gelen çukur alanlardır.
  • Ege Bölgesi’nde yaygındır. Bakırçay, Gediz, K. Menderes, B. Menderes ve Akdeniz’de Amik grabeni bu ovalara örnektir.
  • Diğer tektonik ovalar Tosya (Kastamonu), Erbaa, Niksar (Tokat), Iğdır, Malatya, Bolu, Muş, Erzincan, Konya, Ereğli, Aksaray, Yukarı Sakarya ovaları, Altınbaşak, Ceylanpınar, Birecik, Suruç (Şanlıurfa)…,

TÜRKİYE’DEKİ PLATOLAR

  • Plato, akarsular tarafından derince yarılmış yüksek düzlüklerdir.
  • En fazla İç Anadolu Bölgesi’nde bulunur.

İç Anadolu Bölgesi

  • Cihanbeyli Platosu
  • Obruk Platosu
  • Haymana Platosu
  • Bozok Platosu
  • Uzunyayla Platosu

Akdeniz Bölgesi

  • Teke Platosu
  • Taşeli Platosu

Güneydoğu Anadolu Bölgesi

  • Gaziantep Platosu
  • Şanlıurfa Platosu

Marmara  Bölgesi

  • Çatalca-Kocaeli Platosu

Ege Bölgesi

  • Yazılıkaya Platosu

Oluşumlarına Göre Platolar

Yatay Duruşlu Platolar

  • Genellikle yatay yönde uzanan tortul tabakalar üzerinde oluşmuştur.
  • Cihanbeyli platosu, Obruk platosu, Haymana platosu, Bozok platosu, Uzunyayla platosu, Gaziantep platosu, Şanlıurfa platosu

Lav Örtüsü Platoları

  • Lavların yayıldığı alanlarda akarsu aşındırmasıyla oluşmuştur
  • Erzurum – Kars platosu

Karstik Platolar

  • Karstik arazi yapısı olan yörelerde akarsu aşındırmasıyla oluşmuştur.
  • Teke, Taşeli platoları

Aşınım Platoları

  • Dış kuvvetler ile aşındırılıp peneplen (yontuk düz) haline gelen alanların yükselmesiyle oluşurlar.
  • Perşembe platosu, Çatalca – Kocaeli platosu gibi

DEPREM

Oluşumlarına Göre Depremler

Volkanik Depremler

  • Volkanizma faaliyeti sırasında oluşan sarsıntılardır.
  • Türkiye’de aktif volkan bulunmadığı için görülmezler.

Göçme Depremler

  • Karstik arazilerde bulunan yer altı boşluklarının çökmesiyle oluşur.
  • Etki alanları sınırlıdır.
  • Ender görülürler.
  • Türkiye’de İç Anadolu Bölgelerinde görülme ihtimalleri daha yüksektir.

Tektonik Depremler

  • Kırıklar (faylar) boyunca oluşan salınım ve titreşim hareketleridir.
  • Türkiye’de en yaygın olan deprem çeşididir.
  • Bu durumun sebebi aktif fay hatlarının bulunmasıdır. (Ülkemizin genç olması)

Deprem Kuşakları

Kuzey Anadolu Deprem Kuşağı

  • Soroz Körfezi’nden başlayan bu kuşak Marmara Denizi, İzmit Körfezi, Adapazarı, Bolu ve Merzifon’u takip ederek Erzincan üzerinden Ermenistan sınırına kadar uzanır. (Marmara – Karadeniz – Doğu Anadolu

Batı Anadolu Deprem Kuşağı

  • Bu deprem kuşağı içinde Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes ovaları ile Burdur, Acıgöl, ve Sultan Dağlarının kuzey etekleri yer alır. (Ege – Akdeniz)

Güneydoğu Anadolu Deprem Kuşağı

  • Hatay, Kahramanmaraş, Adıyaman ve Varto (Muş) üzerinden Ağrı’ya kadar uzanır. (Akdeniz – Güneydoğu Anadolu – Doğu Anadolu)

Depremlerin Zarar Derecesi

  • Depremin şiddetine,
  • Yerin yapısına (Alüvyal arazi gibi gevşek yapılı alanlarda deprem daha yıkıcı olur.)
  • Binaların özelliğine (Sert, yığma taş duvarlı, ağır toprak damlı evler, kolayca yıkılır.)
  • Deprem merkez üssüne yakınlığa bağlıdır.

NOT: Yerleşmelerin fay hattı uzağına yapılması dışında ana kaya yüzeyleri ve esnek binalar deprem yıkıcılığının azaltılmasında önemlidir.

NOT: Türkiye’nin cumhuriyet tarihinde yaşadığı en şiddetli deprem 27 Aralık 1939 Erzincan depremidir. (7.9 Richter Ölçeği)

  • Türkiye’de deprem riskinin az olduğu alan Konya – Aksaray – Karaman çevresi (İç Anadolu) ve Taşeli platosudur (Akdeniz).
  • Diğer az riskli alanlar Güneydoğu Anadolu’nun doğusu, Sinop, Kırklareli çevresidir.




























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.