TÜRKİYE’DE TARIM

Türkiye’de Arazi Durumu

Düz ve hafif eğimli alanlar (Eğim değeri %0-5 arası): %8,5’lik alanı kaplar. Ovalar ve eski göl tabanlarıdır. Tarımsal faaliyete uygun, yer altı suyu açısından zengin alanlardır.

Orta eğimli alanlar (Eğim değeri %5-10 arası): %12,8’lik alan kaplar. Plato sahaları ve iç kesimlerdeki ova alanlarıdır. Ulaşım, sanayi ve ticaretin yaygın olduğu alanlardır.

Çok eğimli alanlar (Eğim değeri %10-15 arası): %16,2’lik alan kaplar. Derin vadiler ve tepelik alanlardır. Toprak ince ve erozyon fazladır. Kuru tarımın yapıldığı alanlardır.

Sarp alanlar (Eğim değeri %15’den fazla): %62,5’lik alan kaplar. Erozyon şiddetlidir. Tarıım taraçalandırma (basamaklandırma) yapılan alanlarda yapılır. Hayvancılık ve ormancılık faaliyetleri yaygındır.

Türkiye’de Tarımın Özellikleri
  • Ülkemizde iklim çeşitliliği fazla olduğu için tarımsal ürün çeşitliliği de fazladır. (Marmara, Akdeniz,Ege Bölgesi):
  • Sıcaklık değerlerinin düşük olduğu alanlarda tarım olumsuz etkilenmektedir. (Erzurum – Kars Bölümü)
  • Yer şekillerinin engebeli olduğu alanlarda tarımda makine kullanımı azdır.
  • Karstik arazilerde tuz ve kireç oranının fazla olması ve zeminin su tutamaması sebebiyle tarımsal faaliyetler kısıtlıdır. (Teke ve Taşeli Platoları)
  • Yer şekillerinin engebeli ve bitki örtüsünün cılız olduğu alanlarda erozyon fazladır ve bu durum toprak verimini düşürmektedir. (İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu,  Doğu Anadolu).
  • Yağış miktarı yetersiz ve yağış rejimi düzensiz olduğu için topraklar nadasa bırakılmaktadır. İç Anadolu (Konya), Doğu Anadolu (Ağrı), Güneydoğu Anadolu (Şanlıurfa)
  • Düzce, Bartın, Trabzon ve Rize’de nadas alanı bulunmaz.
  • Topraklarımızda, birim alandan elde edilen verim düşüktür. İlkel tarım (ekstansif tarım) yöntemleri uygulandığı için.
Türkiye’de Tarım Yöntemleri

Ekstansif – Yaygın (Geleneksel) Tarım

  • Üretimde dalgalanma söz konusudur.
  • İklime bağlılık fazladır.
  • Makineleşme azdır.
  • Tarımda çalışan insan fazladır.
  • Verim düşüktür.

Entansif – Yoğun (Modern) Tarım

  • İklime bağlılık azdır.
  • Makineleşme fazladır.
  • Tarımda çalışan insan azdır.
  • Verim yüksektir.
  • Sulama, gübreleme, tohum ıslahı  uygulanır.
  • Üretimde dalgalanma görülmez.

Nadas

  • Kurak alanlarda uygulanır.
  • İki yılda bir ürün alınır.
  •  Üretim iklime bağlıdır.
  • İç Anadolu’da yaygındır.
  • Dalgalanma söz konusudur.
Nöbetleşe (Münavebeli) Tarım
  • Nadas yerine uygulanır.
  • Tarım ürünleri dönüşümlü olarak ekilir.
  • Toprağın mineral durumu dengelenir.

Sera (Örtü Altı) Tarımı

  • Cam veya naylon ile tarım alanları örtülür.
  • Kışların ılık geçtiği yerlerde daha ekonomik olarak yapılır.
  • Sıcaklık kontrol altına alınır.
  • Güneşli gün sayısı fazla olmalıdır.
  • Turfanda sebze meyve yetiştirilir.

Türkiye’de Tarımı Etkileyen Faktörler

Sulama

  • Sulama ihtiyacının en az olduğu bölge Karadeniz’dir. En fazla olduğu bölge Güneydoğu Anadolu’dur. Nedeni yaz kuraklığının fazla olmasıdır.
  • Ülkemizde sıcaklığın yeterli olduğu Çukurova’da sulamayla birlikte aynı topraktan yılda 2-3 kez ürün alınabilmektedir.

Ülkemizde sulama sorunu çözülürse:

  • Nadasa ayrılan alanlar azalır. (Erozyon azalır.)
  • Tarım iklime bağlılıktan kurtulur.
  • Verim artar ve üretimde yıldan yıla dalgalanma azalır.
  • Tahıl ve baklagiller yerine ekonomik değeri yüksek olan sebze, meyve ve sanayi ürünleri yetiştirilir.
  • Kırsal kesimlerde topraklar işlek hale geleceğinden kentlere olan göçler azalır.

Gübreleme

  • Bitkilerin topraktaki besin maddelerini tüketmesi sebebiyle, toprağın kendini yenilemesi için uygulanır.
  • Aşırı gübreleme bitki köklerini yakar ve toprak – su kirliliğine neden olur.
  • Gübre doğal (organik) ve yapay (kimyasal) olarak ikiye ayrılır.
  • Doğal gübre (tezek) kırsal alanda yakacak olarak kullanıldığı için ülkemizde kimyasal gübre daha çok kullanılmaktadır.
  • Gübre üretimimiz ihtiyacımızı karşılayamadığı için ithal edilir.
  • Türkiye’de tüketilen gübrenin %65’ini azotlu gübreler, %32’sini fosforlu gübreler, %3’ünü potasyumlu gübreler oluşturmaktadır.
Tohum Islahı
  • Tohumun daha verimli olacak şekilde iyileştirilmesi demektir.
  • Tohumun tarım yapılan yörenin iklim şartlarına dayanıklı hale getirilmesidir.

Makineleşme

Makineleşmenin en az olduğu alan Karadeniz’deki Doğu Karadeniz Bölümü’dür.
Tarımda makineleşme sonucunda:

  • Tarıma ayrılan alanlar artar.
  • Tarım ürünlerinin üretim miktarı artar.
  • İnsan ve hayvan gücüne duyulan ihtiyaç azalır.
  • Kırsal kesimde insan gücüne duyulan ihtiyaç azalacağından kentlere göç artar.

Ülkemizde tam olarak makineli tarıma geçilmemiştir.
Sebebi:

  • Tarım alanlarının engebeli ve eğimli olması
  • Tarım alanlarının miras yoluyla bölünmesi ve makine alımının ekonomik olmaması
  • Kırsal alanda tarımsal iş gücünün daha ucuz olması.
  • Makine fiyatlarının yüksek olması (çiftçilerin ekonomik durumu)
Doğal Ekim Alanı Geniş Olan Bitkiler
  • Şeker pancarı
  • Buğday
  • Elma
  • Soğan
  • Üzüm
  • Ayçiçeği
  • Patates
  • Arpa
  • Haşhaş
  • Tütün

Nem  (Yağış) İsteyen Ürünler

  • Çay 
  • Fındık
  • Mısır
  • Pirinç
Doğal Ekim Alanı Dar Olan Bitkiler
  • Muz 
  • Zeytin
  • Fındık
  • Çay
  • Pamuk
  • İncir
  • Turunçgiller
  • Antep Fıstığı


Soğuğa Karşı Hassas Ürünler

  • Muz
  • Turunçgiller
  • Zeytin
  • Fındık
  • İncir

Devlet Kontrolünde Olan Ürünler

  • Haşhaş (Uyuşturucu nedeniyle)
  • Kenevir (Uyuşturucu nedeniyle
  • Piriç (Sıtma hastalığı nedeniyle)




    Olgunlaşma Döneminde Kuraklık İsteyen Ürünler
  • Buğday
  • Ayçiçeği
  • Arpa
  • Susam
  • Çavdar
  • Pamuk
  • Mercimek
  • Tütün

NOT: Çaykur, Toprak Mahsulleri Ofisi, Fiskobirlik, Tariş, Çukobirlik, Marmarabirlik, Tarım Kredi Kooperatifleri, Ziraat Bankası, Devlet Su İşleri tarımı destekleyen kuruluşlardır. Günümüzde çiftçiye doğrudan gelir desteği yapılmaktadır. (2007’den itibaten)

Dünyada 1. Sırada olduğumuz Ürünler

  • Kayısı 
  • Fındık
  • Kiraz
  • Ayva
  • İncir
  • Vişne
  • Haşhaş Tohumu

İhraç Ürünlerimiz (Dış Satımı Yapılan)

  • Kayısı
  • İncir
  • Üzüm
  • Turunçgiller
  • Tütün
  • Antep Fıstığı
  • Fındık 
  • Ceviz
  • Pamuk
  • Zeytin

İthal Ürünlerimiz (Dış Alımı Yapılan)

  • Muz
  • Kahve
  • Kakao
  • Çay
  • Ananas
  • Hurma
  • Pirinç
  • Hindistan Cevizi



































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.