TÜRKİYE’DE NEM VE YAĞIŞ

NEM

  • Havadaki su buharına nem denir.
  • Nem ısıyı tutarak sıcaklık dengesi kurar. Nemin bol olduğu yerlerde gece ile gündüz, yaz ile kış arasında sıcaklık farkı azdır. Bu sebeple:
    • Karadeniz Bölgesinde (Doğu Karadeniz) nem fazla olduğu için sıcaklık farkları azdır.
    • Doğu Anadolu Bölgesinde (Erzurum – Kars) nem az ve yükselti fazla olmasıyla birlikte sıcaklık farkları fazladır

Mutlak Nem

  • 1 m³ hava içindeki nemin “gr” cinsinden değeridir.
  • Mutlak nem sıcaklıkla doğru orantılıdır. 
  • Sıcaklık arttıkça mutlak nem artar. (Mutlak nemin fazlalığı sıcaklık dışında su kütlelerinin varlığına bağlıdır.)
  • Mutlak nemin en fazla olduğu bölge Akdeniz Bölgesidir.

NOT: Türkiye’de sıcaklığın en fazla olduğu bölge Güneydoğu Anadolu Bölgesidir. Ancak nemi oluşturacak su kaynaklarının az olması sebebiyle mutlak nem miktarı fazla değildir.

Maksimum Nem

  • 1 m³ havanın belirli bir sıcaklıkta en fazla taşıyabileceği nem miktarıdır.
  • Sıcaklığın fazla olduğu alanlarda havanın nem taşıma kapasitesi fazla olur. Bu sebeple;
    • Sıcaklığın fazla olduğu Güneydoğu Anadolu Bölgesinde maksimum nem miktarı en fazladır.
Bağıl Nem
  • Havanın nem açığını ifade eder.
  • Bağıl nem % 100’e ulaştığında hava neme doymuş demektir, yağış başlar, %100’ü aşmıyorsa nem açığı var demektir.
  • Bağıl nem sıcaklıkla ters orantılıdır. Bu sebeple;
    • Sıcaklığın fazla olduğu Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bağıl nem azdır.
    • Bağıl nemin en fazla olduğu bölge Karadeniz’dir.

NOT: Sıcaklığın az olduğu Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise bağıl nemin en fazla olması gerekirken havadaki mutlak nem miktarının az olması sebebiyle en fazla bağıl nem Karadeni Bölgesinde görülür.

YAĞIŞ

Yağış Çeşitleri

  • Yamaç (Orografik) Yağışları
  • Cephesel (Frontal) Yağışlar
  • Konveksiyonel (Yükselim) Yağışlar

Yamaç (Orografik) Yağışlar

  • Nemli hava kütleleri dağların yamaçları boyunca yükselerek soğurlar ve içlerindeki nemi yağış olarak bırakmalarıyla yamaç yağışlarını oluştururlar.
  • Yamaç yağışları en fazla, Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz, Doğu akdeniz ve Nur Dağları’nın Akdeniz’e bakan yamaçlarında görülür

Konveksiyonel (Yükselim) Yağışlar

  • Isınan hava yükselerek soğur ve konveksiyonel yağışları oluşturur.
  • Konveksiyonel yağışlar en fazla ilkbahar aylarında İç Anadolu Bölgesi’nde, yaz aylarında Kuzeydoğu Anadolu’da (Erzurum – Kars) görülür.

Cephesel (Frontal) Yağışlar

  • Kutuplar üzerinden gelen soğuk hava kütleleri ile ekvator üzerinden gelen sıcak hava kütleleri Türkiye’nin de içinde bulunduğu orta kuşakta karşılaşırlar ve soğuk hava ağır olduğu için sıcak hocanın altına dolar ve sıcak havayı yükseltir.
  • Yükselen sıcak hava soğur ve içindeki nemi bırakarak cephe yağışlarını oluşturur.
  • Cephe yağışları matematik konumun sonucu olarak ülkenin genelinde görülür.
  • En fazla ise Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde kış aylarında görülür.
Türkiye’de Yağışın Dağılışı

En fazla yağış alan yerler:

  • Doğu Karadeniz (Rize), Batı Karadeniz (Zonguldak), Menteşe Yöresi (Muğla), Antalya Bölümü, Yıldız Dağları’nın Karadeniz’e bakan yamaçları, Hakkari Bölümü.

Az Yağış Alan Yerler:

  • İç Anadolu (Tuz Gölü çevresi), Ergene Havzası, Malatya Ovası, Iğdır Ovası, Güneydoğu Anadolu’nun güneyi gibi çevresine göre çukurda kalan yerlerdir.

İKLİM ÇEŞİTLERİ

Karadeniz İklimi

Karadeniz Bölgesi ve Marmara Bölgesi’nin Karadeniz’e bakan kıyılarında görülür.

  • Nem ve yağışların en fazla olduğu bölgedir.
  • Her mevsim yağışlıdır
  • En fazla yağışı sonbaharda, en az yağışı ise ilkbaharda alır.
  • Nemlilikten dolayı yıllık ve günlük sıcaklık farkı azdır.
  • Bol ve düzenli yağıştan dolayı kimyasal çözünme fazladır.
  • Hava genelde bulutludur bu yüzden bulutluluk oranı en fazla ve güneşlenme süresinin en az olduğu yerdir.
  • En fazla yağış Doğu Karadeniz’de görülür. Bunu Batı Karadeniz ve Orta Karadeniz izler (yükselti farkı)
  • Bol yağış aldığı için bitki örtüsü gür ormanlardan oluşur..
  • İç kesimlere doğru karasallık artar bu yüzden ormanlar yerini bozkırlara bırakır.
  • Bitki örtüsü yükseltiye bağlı olarak kuşaklar oluşturur. Alt kesimlerde geniş yapraklı ormanlar (kayın, kestane, gürgen, kızılağaç), yükseklere doğru sırasıyla karışık ormanlar (kayın, köknar,sarıçam) iğne yapraklı ormanlar (sarıçam,ladin,köknar).

Akdeniz İklimi

  • Akdeniz, Ege, Güney Marmara ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin batısında görülür.
  • Yaz ayları sıcak ve kurak kış ayları ılık ve yağışlıdır.
  • Bitki örtüsü makidir. İç kesimlere doğru yerini bozkırlara bırakır.
  • En fazla yağış kış aylarında , en az yağış yaz aylarında görülür.
  • Don olaylarının en az görüldüğü iklim tipidir.
  • Kışların en ılık geçtiği iklim tipidir.
Karasal (Yarı Kurak Karasal) İklim
  • İç Anadolu Bölgesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Erzurum – Kars Bölümü dışındaki alanlarda görülür.
  • Bitki örtüsü bozkırdır.
  • Yağış miktarı azdır.
  • En fazla yağış ilkbaharda, en az yağış yaz mevsiminde görülür.
  • Yazlar kurak ve sıcak, kışlar soğuk ve yağışlıdır.
  • En fazla yağış ilkbahar mevsiminde düşer.

Sert Karasal İklim

  • Doğu Anadolu Bölgesi’nde Erzurum – Kars Bölümünde görülür.
  • Bitki örtüsü çayırdır.
  • En fazla yağış yaz mevsiminde, en az yağış kış mevsiminde görülür.
  • Kış ayları uzun ve sert geçer.
  • Don olayının en fazla görüldüğü yerdir.
  • Kar yağışının ve karın yerde kalma süresinin en fazla olduğu yerdir.
  • Yıllık sıcaklık farkının en fazla olduğu yerdir.




























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.