TÜRKİYE’NİN COĞRAFİ KONUMU VE SONUÇLARI

Türkiye’nin Mutlak Konumu

  • Enlem: 36° Kuzey (Hatay) 42° Kuzey (Sinop)
  • Boylam: 26° Doğu (Çanakkale-Gökçeada) 45° Doğu (Iğdır.)
Türkiye’nin Enlemin Sonuçları
Türkiye Kuzey yarım kürede ve Yengeç Dönencesi dışında kuzeyinde yer alır. Buna bağlı olarak:
  •  Türkiye’nin güneyinden kuzeyine doğru gidildikçe (Hatay’dan Sinop’a)
    • Güneş ışınlarının geliş açısı dar olur. Buna bağlı olarak: 
      • Güneş ışınlarının tutulması artar.
      • Sıcaklık ortalaması azalır.
  • Deniz suyu tuzluluğu azalır.
  • Kalıcı kar (toktağan kar) başlangıç (alt) sınırı, orman (üst) sınırı, yükselti (üst) sınırı, yerleşme yükselti (üst) sınırı alçalır. (Deniz seviyesine yaklaşır.)
  • Çizgisel hız azalır, alacakaranlık süresi artar. (Türkiye’nin Kuzey yarım kürede yer alması)
  • Yerçekimi ivmesi artar. (Türkiye’nin Kuzey yarım kürede yer alması)
  • Gece – Gündüz arasındaki süre farkı artar. (Ekinokslar haricinde) (Türkiye’nin kuzey yarım kürede yer alması)
  • Güneş ışınları dönük hiçbir zaman dik düşmez, gölge boyları sıfır olmaz. (Türkiye’nin dönence dışında olması)
  • Gölge yönü daima kuzeyi gösterir, kuzeye doğru gidildikçe gölge boyu uzar.  (Türkiye’nin Yengeç Dönencesinin kuzeyinde yer alması)
  • Dağların güneye bakan yamaçları güneş ışınlarının direkt olarak alır ve daha sıcak olur. Yani bakı yönü daima güneydir. (Türkiye’nin Yengeç Dönencesinin kuzeyinde yer alması)
  • Güneşin öğle vakti ulaştığı yükselti azalır. (Türkiye’nin dönence dışında yer alması)
  • Meridyen aralıkları daralır, paralel daireleri küçülür. (Türkiye’nin Kuzey yarım kürede yer alması)
  • Türkiye’de kuzeyden gelen rüzgarlar sıcaklığı düşürürken güneyden gelenler sıcaklığı yükseltir. (Türkiye’nin Yengeç Dönencesinin kuzeyinde yer alması.)
Türkiye Orta Kuşakta yer alır. Buna bağlı olarak;
  • Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
  • Sürekli rüzgarlardan Batı rüzgarlarının etki alanındadır.
  • Cephe yağışları yaygındır. (Frontal Yağış)
  • Türkiye’nin orta kuşağın güneyinde yer aldığı için buzullar ve buzulların oluşturduğu şekiller yaygın değildir. (Skyer-Fiyord tipi kıyı görülmez)
  • Türkiye subtropikal kuşakta olup 30° ile 40° enlemleri arasında Akdeniz iklim kuşağı içerisinde yer alır. Buna bağlı olarak Akdeniz iklimi maki bitki örtüsü ve terra rossa toprak tipi görülür.
NOT: Ülkemizde özel konum şartları ortadan kaldırılırsa bir tek Akdeniz iklimi görülürdü.
Enlemi Aynı Olan Noktaların:
  • Çizgisel hızları
  • Gurup ve Tan süreleri (alacakaranlık süreleri)
  • Yerçekimi ivmesi
  • Gece – gündüz süreleri arasındaki fark
  • Yıl içerisinde güneş ışınlarının düşme açısı
  • Yıl içerisindeki gölge boyları aynıdır…

Türkiye’nin Boylamının Sonuçları

  • Türkiye başlangıç meridyeninin doğusunda yer alır ve başlangıç meridyenine göre yerel saati ileridir. 
  • Türkiye’nin en doğusu ile en batısı arasında (19° x 4’ = 76 dakika (1 saat 16 dakika) yerel saat farkı bulunur.
  • Yaz mevsiminde (21 Mart ekinoksundan sonra) 45°D (Iğdır) boylamının yerel saati ulusal saat olarak kullanılır. (ileri saat uygulaması) Kış mevsiminde (23 Eylül ekinoksundan sonra 30°D (İzmit) boylamının yerel saati ulusal saat olarak kullanılır. (geri saat uygulaması) 
  • Türkiye’nin doğusu ile batısı arasında zaman farkı fazla olmadığı için (doğu-batı yönlü genişliği fazla olmadığı, içerisinden geçen boylam sayısı az olduğu için) ülke içinde aynı anda tek bir ortak saat (ulusal saat) kullanılır.
  • Türkiye’nin 2. ve 3. saat dilimleri içerisinde toprağı bulunur.
NOT: İleri saat uygulaması gün ışığından daha fazla faydalanmak (elektrik enerjisinden tasarruf etmek) için yapılır. (İlk olarak 1915’te Almanya tarafından kullanıldı. Türkiye’de resmi olarak mevzuata 1926’da girmiş, fiili uygulama ise 1 Temmuz 1940’ta başlamıştır.) 

Boylamı aynı olan noktaların:

  • Yerel saatleri 
  • Öğle vakitleri 
  • Saat dilimleri 
    • Gün içerisinde gölge boyunun en kısa olduğu an ekinokslarda güneşin doğuş ve batış anı, 
    • Başka bir boylam ile arasındaki yerel saat farkı aynıdır. 

Türkiye’nin Özel Konumunun Sonuçları 

  • Türkiye’nin üç tarafının denizlerle çevrili olması. (Kıyılarda denizel iklimin görülmesine neden olur) 
  • Dağların doğu batı doğrultusunda uzanması (denizellik etkisinin iç kısımlara girememesi ve iç kısımlarda Karasal iklimin görülmesine neden olur.) 
  • Doğuya doğru gidildikçe yükselti ortalamasının artması (Batıda ılıman karasal, doğuda sert karasal iklimin yaşanmasına neden olur.) 
  • Yükselti ortalaması fazla engebeli bir ülke olması. (Kısa mesafelerde iklim değişmesine neden olur.) 
 NOT: Buna bağlı olarak Türkiye’de iklim, bitki örtüsü ve tarım ürünleri çeşitliliği fazladır. Aynı anda dört mevsim özellikleri yaşanır.
  • İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması. (Jeopolitik önem)
  •  Asya ile Avrupa arasındaki transit ticaret yolları üzerinde olması (Jeopolitik önem)
  •  Yeraltı zenginliği çeşidi fazladır. (Bor, Uranyum, toryum =jeopolitik önem)
  •  Ortadoğu’daki petrol kaynaklarına yakın olması. (Jeopolitik önem)
  •  Ortadoğu’yu besleyen zengin su kaynaklarına sahip olması (Fırat, Dicle = Jeopolitik önem)
  • Alp – Himalaya Genç kıvrım dağları kuşağı üzerinde bulunması.
  • Depremlerin sık görüldüğü genç bir ülke olması. (3. jeolojik devrin sonu 4. jeolojik devrin başı)
  • Gelgit genliğinin fazla olmaması. (Haliç kıyı tipinin görülmemesi)

Türkiye’nin özel konumu ve matematik konumu sıcaklık üzerinde etkilidir bu iki etkinin ortaya çıkardığı farklılıkları kısaca ifade edilecek olursak

Mutlak Konum (enlem)
  • Akdeniz ikliminin görülmesi .
  • Güneyden kuzeye doğru sıcaklık ortalamasının azalması.
  • Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması. (yıl içerisindeki sıcaklık farklılıklarının belirgin olması)
Göreceli Konum (denizellik, karasallık, yükselti)
  • Karadeniz ve karasal iklimlerin görülmesi. (iklim çeşidinin fazla olması) 
  • Güneyden kuzeye doğru sıcaklık ortalamasının düzenli azalmaması
  • Batıdan doğuya doğru sıcaklığın azalması
  • Aynı anda dört mevsim özelliklerinin yaşanması (mevsim içi farklılıklar görülmesi)

Jeopolitikte Etkili Olan Unsurlar

Değişmeyen Unsurlar

  • Stratejik kaynaklar
  • Ülkelerin coğrafi şekli  (ada, kıyı, kara yarımada devleti vb.)
  • Coğrafi bütünlük
  • Jeolojik ve jeomorfolojik özellikler
  • Su
  • Coğrafi konum
  • İklim

Zaman

Değişen Unsurlar

  • Sosyal – kültürel değerler
  • Bilimsel ve teknolojik değerler
  • Ekonomik değerler
  • Politik değerler
  • Askeri değerler

























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.