SİYASİ COĞRAFYA

  • Özellikle 1950 lerden sonra önem kazanmıştır. 
  • Soğuk savaş döneminde dünyada değişen değerler siyasal anlamda toplumları etkilemiştir.
    • Dünya genelinde savaşların sona ermesi 
    • Yeni devletlerin ortaya çıkması 
    • Birçok ülkenin bağımsızlık mücadelesi vermesi
    • Dünya devletlerinin iki ayrı düşünce ve yönetim şeklinde ayrışmasıyla faktörler siyasi coğrafyanın öne çıkmasına neden olmuştur.
  • Siyasi coğrafyanın geçmişi incelendiğinde bu konudaki çalışmaların Heredot ve Aristagoras Dönemine kadar uzandığı görülür
  • Siyasi coğrafya konu olarak devletlerin genel özelliklerini ve kurulduğu bölgelerdeki coğrafi şartları ele alır. 
  • Devletlerin ortaya çıkmasında etkili olan nüfus yapısı, üzerinde bulunduğu kara parçası, çevresindeki toplumlarla olan etkileşimi gibi faktörleri inceler. 
  • Asıl inceleme alanı ise “devletlerin küreselleşen dünyada nüfus ve nüfuz bakımından söz sahibi olma düşünceleri ve hakimiyet alanlarıdır” 
  • Buradaki amaç, coğrafi faktörlerin devletlerin geleceğine olan etkilerini inceleyip olumsuzlukları ortadan kaldırmak ve bunların olumlu yönlerini ön plana çıkarmaktır. 
  • Jeopolitik ve Jeostrateji Siyasi Coğrafya ile ilgili kavramlardır.

Jeopolitik: ilk defa Freddy tarafından 1897’de yayımlanan”Politische Geographi”de kullanılmış olup bu kavram siyasi coğrafi kavramının yerine geçmektedir. Devletlerin kuruluş aşamasındaki coğrafi faktörlerin etkilerini inceler

Jeostrateji: Devletleri’nin coğrafi faktörleri dikkate alarak toplumu yönlendirme şeklidir. Devletin elindeki nüfus ve askeri gücünü, ekonomik gelirlerini kontrol ve koordine etme olarak tanımlanır.

Almanya’nın I. ve II. Dünya savaşlarında izlemiş olduğu yöntemler, ABD’nin günümüzde dünya ekonomisine yön vermede kullanmış olduğu stratejiler jeostratejinin inceleme alanına girer.
  • Ada ülkesi konumunda olan yerler birtakım avantajlara sahiptir. 
  • Tarihe bakıldığında Britanya Krallığı’nın yüzyıllar boyu güçlü bir devlet olarak kalabilmesi ve siyasi birliğini koruyabilmesi ve ada ülkesi olmasının etkileri çok fazladır. 
  • Japonya’nın belirgin bir kültürel yapıya ve milli değerlere sahip olması ada ülkesi olması ile açıklanabilir. 
  • Ülkenin ticari potansiyele sahip yollar üzerinde yer alması, stratejik öneme sahip olması, kanal ve boğazları elinde bulundurması devletin siyasi yapısının şekillenmesinde önemli unsurlardır. 
  • İstanbul – Çanakkale Boğazı, Panama Kanalı, Cebelitarık Boğazı, Süveyş Kanalı vs. kanal ve boğazlara sahip devletlerle siyasi ilişkiler etkindirler.
  • Türkiye’nin Ortadoğu petrolleri Avrupa’ya taşınmasında üstlendiği rol Avrupa ile Asya arasında köprü konumunda olmasından ileri gelmektedir.
Siyasi Coğrafyanın Gelişimi ve Jeopolitik Teoriler
  • Kara Hakimiyet Teorisi – Mackinder (Makinder) 
  • Kenar Kuşak Hakimiyet Teorisi – Spykman 
  • Deniz Hakimiyet Teorisi – Alfred Troyer Mahan (Mahın) 
  • Hava hakimiyet teorisi – Hausy Scitaklian (Skitakliyan) 
  • Merkezi Türk Hakimiyet Teorisi – Ramazan Özey 
  • Uzay Hakimiyet Teorisi – George Bush (Corc Buş) 
  • Tarihin Sonu Teorisi – Francis Fukuyama
  • Medeniyetler Çatışması Teorisi – Samuel Huntington (Hangtington)
  • Medeniyetlerin Bütünleşmesi Teorisi – Beri Bazın ve Cerıld Sigıl 
  • Büyük Satranç Tahtası Teorisi – Zbignleu Brezezinski
  • Eksen Ülkeler Hakimiyet Teorisi – Robert Cheys – Emilie Hill – Paul Kennedy 
  • Entrika Çemberi Teorisi – Ramazan özey

Kara Hakimiyet Teorisi

  • Halford Mackinder’dir. 
  • Onun düşüncesine göre Heartland (Kalp Sahası) olarak bilinen Sibirya ve Avrupa’nın doğusunu kapsayan bölge dünyanın merkezidir. 
  • “Bu bölgeye sahip olan devlet, dünyaya hükmeder”
  • Bu teoriden etkilenen Almanya’nın dünyada büyük güç haline gelmek istemesi sonucu Heartland’a yani Rusya’ya saldırması I. ve II. Dünya savaşlarının çıkmasına neden olmuştur. 
  • Mackinder Akdeniz çevresinde ortaya çıkan medeniyetlerin öncelikle karada güçlendiğini ardından denizler aracılığıyla genişlediğini belirtilmiştir.

Kenar Kuşak Teorisi

  • Nicolas J. Spaykman’dır. 
  • Kara Hakimiyet Teorisi’nin aksine dünyaya hakim olmanın, önce Heartland’ı çevreden saran dış adalar ve uydu olarak tabir edilen Amerika, Afrika, Avustralya’ya sahip olmaktan geçtiğini düşünür. 
  • Kaleyi dıştan içe doğru fethetmenin gerekli olduğunu savunmuştur.

Deniz hakimiyet teorisi

  • ABD’li Alfred Thoyer Mahan’ın ortaya attığı bu teoriye göre dünyaya egemen olmanın tek şartı denizlerde güçlü olmak ve denizlere hakim olmaktır. 
  • Mahan’a göre uzun kıyılara önemli limanlara ve denizlere sahip olmak vatandaşı olduğu ABD’yi dünyaya egemenliğine götürecek en önemli yoludur. 
  • Günümüzde ABD’nin dünyanın çeşitli denizlerdeki uçak gemileri deniz gücünün en önemli unsurlardandır

Hava Hakimiyet Teorisi

  • ABD’nin hava kuvvetlerinde albay olarak görev yapan Hausy Scitaklian ortaya atmıştır. 
  • “Dünyaya hükmetmek isteyen devletlerin havacılık sahasında daima güçlü olması gerekir” fikrini benimsemiştir.

Merkezi Türk Hakimiyet Teorisi

  • Teori geliştiren Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, Ortaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Bölümü Bölüm Başkanı Profesör Dr. Ramazan Özey’dir. 
  • Kara Hakimiyet Teorisi ne tepki olarak ortaya atılmıştır. 
  • Anadolu dünya kalesidir.
  • Dünya kalesini elinde bulunduran bir millet İç çembere (Balkanlar ve Orta Doğu) hükmeder. 
  • İç hembere hükmeden bir millet ise, dış çembere yani Dünya’ya hakim olur.

Uzay Hakimiyet Teorisi

  • Temel felsefesi “Uzaya hakim olan dünyaya hakim olur.” 
  • George W. Bush düşüncesidir. 
  • Diğer teorilerden farklı hakimiyet alanı olan dünyanın daha da genişlemiş olmasıdır.
  •  ABD, bu teori ile artık dünyaya değil uzay hakim olmak istemektedir.
Teknolojinin cam damarına günümüzde ATM makineleri, cep telefonları, internet ve kredi kartı transferlerinin yapımında kullanılan uydu teknolojisi oluşturacaktır.
  • Mikro uydulardan fırlatılacak olan “uzay oklarını”, sesten daha hızlı yol alacak ve hedef hesaplandığında yeryüzünün 750 metre derinliğine kadar girebilecektir. 
  • Bu şekilde yer altında inşa edilen gizli korunaklar bile anında yok edilebilecektir.
  • Uzaya yerleştirilecek olan robotlar, lazer topları ve casus kameralar istenilen tüm hedefleri anında vurabilecekler ve yok edebileceklerdir. 
  • Projeye göre uzaya çok sayıda dev aynalar yerleştirilecektir.
  • Uzaya yerleştirilecek olan dev aynalarla dünyanın istenen bölgesi gündüz gibi aydınlatılacak ve bu bölgedeki hedefler anında tespit edilerek vurulabilecektir.
  •  Aynı tasarım içerisinde yer alan iç bükey aynalar ise güneş ışınlarını bir noktaya yoğunlaştırarak hedeflerin ya da uyduların yakılarak yok edilmesi gerçekleştirilecektir.

Tarihin Sonu Teorisi

  • Bu teoriyi geliştiren kişi Francis Fukuyama’dır

Medeniyetler Çatışması Teorisi

  • Yeni dünyada mücadelenin esas kaynağının” insanlar arasındaki büyük bölünmeler”  olacağını savunur. 
  • Kültürel mücadelenin öne çıkacağını belirtir. Teoriyi geliştiren kişi Samuel Huntington’dır.

Medeniyetlerin Bütünleşmesi Teorisi

  • Medeniyetlerin çatışmayacağını, aksine bütün düşeceğini savunur. 
  • Alternatif olarak Batı medeniyetinin dünyaya hakim olacağını savunur. 
  • İngiliz Barry Buzan ve Gerald Segal’dır.

Büyük Satranç Tahtası Teorisi

  • Amerika şimdiki Avrasya’nın hakimidir. 
  • “Avrasya’daki sorunlar ABD’nin katılımı olmaksızın çözülemez” görüşünü dile getirir. Teoriyi geliştiren Zbigniev Brzezinski’dir.

Eksen Ülkeler Hakimiyet Teorisi

  • Dünya üzerinde bulunan bu 9 ülkeye (Endonezya, Hindistan, Pakistan, Türkiye, Mısır, Güney Afrika, Brezilya, Cezayir ve Meksika) eksen ülkeleridir. 
  • Robert Chase, Emil Hill ve Paul Kennedy’e göre ABD bu eksen ülkelere karşı stratejiler geliştirmelidir. 
  • Bu eksen ülkelere hakim olan dünyaya hakim olur fikri benimsenmiştir.

Entrika Çemberi Teorisi

  • Profesör Dr. Ramazan Özey’e göre “Dünya, iç çemberde bulunan ve dünyanın süper zenginleri olan 10 üyeli güç şebekesi tarafından yönetilmektedir. 
  • Bunlar dünyanın en ünlü kişilerinden, yatırımcılarından, şirket başkanlarından ve siyasilerden oluşan bir mozaiktir. 
  • Amacı ise başkenti “Kudüs olan bir dünya devleti kurmak ve yeni dünya düzenini sağlamaktır.” 
  • Buna, 1575 de İspanya’da bulunan ve özellikleri Ruhani Kudret sahibi olduklarını iddia eden bir dini parti veya bu partinin üyelerine verilen ad olan ”İlluminati de denilmektedir.”































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.