SANAYİ

  • Organik veya inorganik maddelerin fiziksel ve kimyasal yollarla yeni ürün haline dönüştürülmesine sanayi denir.
  • Sanayi, ülkeler için gelişmede en önemli ekonomik faaliyettir.
  • Sanayi devrimi İngiltere’nin Manchester kentinde buhar makinesinin dokuma sanayisinde kullanılması ile başlamıştır.
  • Sonra taşkömürü, elektrik, petrol ve doğalgazın kullanılmaya başlamasıyla sanayinin gelişimi hız kazanmıştır.

Sanayinin Gelişimi

Ev imalatı

  • Yaralı hammaddelerin el işçiliği ile evde işlenmesi ve yine bunların ağırlıklı olarak evde tüketilmesidir. 
  • Çok az bir kısmı yerel pazarlarda satışa sunulur. 
  • Ev imalatında ulaşım ve sermayenin etkisi yoktur. 
  • 200-300 yıl öncesine kadar birçok toplumda bu sanayi tipi varken günümüzde gelişmemiş toplumlarda varlığını sürdürmektedir.

Atölye imalatı

  • Ev imalatının gelişmesi ile ortaya çıkmıştır. 
  • Bazen ev tipi imalatı ile ayrılması zordur. 
  • Atölye tipi imalatta ayrı bir bina veya yerde usta ve işçiler birlikte çalışır. 
  • Hem hammaddeyi başka alanlardan sağlar hem de mamul maddeyi başka alanlara gönderir. 
  • Atölye tipi imalat dünyada çok yaygındır. 
  • Muson Asya’sı ülkelerinde özellikle Çin’de ve Hindistan’da, Latin Amerika’da yaygındır

Modern sanayi fabrika sanayisi

  • İşçiler bir arada çalışırlar fakat birbirinden ayrı işleri vardır ve görevleri özeldir. 
  • Belirgin bir iş bölümü vardır çok büyük miktarda hammadde işlenip en büyük miktarlarda mamül madde elde edilir. 
  • Modern sanayi son 200 yılda ortaya çıkan bir faaliyettir. 
  • Hoffman 1931 sanayileşmeyi dört devreye ayırmıştır. Bu devreler:
    • Sanayinin ilk gelişmeye başladığı devre: 1770-1820 arası
    • Sanayileşmenin kıta Avrupa’sında yayılmaya başladığı devre: 1821-1860 arası
    • Dünya çapında yaygınlaşma dönemi: 1861-1890 arası
    • Sanayileşmiş ülkelerde yoğunlaşmanın dünyanın diğer ülkelerinde de sanayileşmenin yeni başladığı dönem.

Sanayide Yer Seçimi

Hammadde

  • İşlenmemiş maddelere veya fabrikalarda işlenerek Mamul madde haline getirilen maddelere hammadde denir. 
    • Sebze, meyve ve şeker pancarı gibi çabuk bozulan ham maddelerin kullanıldığı fabrikalar ham maddenin bulunduğu alanın yakınına kurulur.
    • Mamul madde çabuk bozulursa bu sefer fabrikalar pazara yakın kurulur. Hammadde bu fabrikalara taşınır. 
    • Hammadde bozulmadan kolay taşınabiliyorsa diğer koşulların uygun olduğu yerlere fabrikalar kurulur.

Enerji

  • Günümüz sanayisinin en önemli özelliklerinden biri çok fazla enerji tüketmesidir. 
  • İlk dönemlerde enerji taşınamadığı için sanayi enerji kaynaklarına yakındır. sonraları kömür petrol doğalgaz ve elektriğin sanayide kullanılmasıyla ve enerjinin taşınmasıyla sanayi tesisleri de artık başka yönden kullanmaya başlanmıştır

Sermaye

  • Fabrikalarının kurulumu araç-gereç ve makine alımı, iş ücretleri, hammadde alınması gibi birçok unsurun gerçekleştirilmesi sermayeye bağlıdır. 
  • Sermayenin yetersiz olması sanayinin kurulmasını zorlaştırır. 
  • Devlet ucuz arsa sağlama, vergi kolaylıkları gibi çalışmalarla girişimcilere sanayiye teşvik ederek gelişimi hızlandırır.

İşgücü

  • Modern sanayi de makine yaygın olsa da işgücü hala çok önemlidir. 
  • Sanayi tesisleri için işgücü maliyetleri önemlidir. Fakat bu maliyet sanayiden sanayiye farklılık gösterir. 
  • Tekstil sektöründe işgücü ücretleri önemli bir maliyettir. 
  • Bu nedenle büyük tekstil fabrikaları ucuz işgücü buldukları Çin, Hindistan, Tayland, Endonezya ve Bangladeş, Türkiye gibi ülkelerde yatırımlarını artırmışlardır. 
  • Bazı sanayi kollarında ise dışarıdan ucuz işgücü sağlama yoluna gidilmiştir. 
  • 1960’lı yıllarda Almanya’ya giden Türk, Yunan, İspanyol ve Yugoslav işçiler bunlara örnektir.

Ulaşım

  • Ulaşım faaliyetleri sanayi tesislerini iki yönden etkiler: 
    • Hammaddenin fabrikalara en iyi şekilde getirilmesi iyi bir ulaşım ağı ile olur. 
    • Ulaşım ve sanayi arasında karşılıklı bir etkileşim vardır. Hem ulaşım sanayi ile gelişmeye başlamış hem de sanayinin gelişmesinde ulaşım etkili olmuştur.

Pazar

  • Sanayinin temel amaçlarından biri de üretilen malları satmaktır. 
  • Bu nedenle pazar, yer seçiminde önemli bir unsurdur. 
  • Ulaşım şartlarının gelişmesiyle ham madde ve enerjinin önemi azalırken pazarın önemi her geçen gün artmaktadır. 
  • Pazarın sanayi faaliyetlerindeki kuruluş yeri seçimindeki etkileri aşağıdaki gibidir. 
    • Mamul maddenin kırılabilir, hacimli ve ağır olması: Gazoz, alkollü içki ve meyve suyu fabrikaları 
    • Mamul maddenin çabuk bozulması: Gıda sanayinin çeşitli kolları (ekmek, pasta, kek, dondurma…) 
    • Pazarın büyüklüğü: Sanayi tesislerinde üretilen malların tüketildiği yani kolay satılabildiği yerler büyük pazarlardır.


























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.