DÜNYADA SANAYİN DAĞILIŞI

  • Sanayileşme; 18. Yüzyıl –  19. Yüzyıl arasında İngiltere’de başlamış, buradan Avrupa, ABD, SSCB ve Japonya yayılmıştır.

Batı ve Orta Avrupa Sanayi Kuşağı 

  • Sanayi devrimi İngiltere’de başlamış, buradan Almanya ve Fransa’ya yayılmıştır.
  • Avrupa’da sanayinin yoğunlaştığı alanlar demir ve kömür havzalarının bulunduğu alanlardır.
  • Avrupa’da sanayinin gelişmesinde hammadde, usta, işgücü ve ulaşım olanakları etkili olmuştur. 

Kuzey Amerika Sanayi Kuşağı 

  • Kuzey Amerika’da sanayi ABD’nin doğu ve batı kıyıları ile Kanada’nın ABD sınırındaki doğu ve batı kesimlerinde yoğunlaşmıştır. 
  • Buralarda zengin demir ve kömür yatakları ile ulaşım imkanlarının iyi olması sanayi geliştirmiştir. 
  • II. Dünya Savaşı’ndan sonra bu kuşak Batı Avrupa’yı geçerek dünyada 1. sıraya yerleşmiştir. 

Doğu Asya Sanayi Kuşağı 

  • Asya 20. yüzyıla kadar el sanatları alanında çok gelişmiş bir bölgeydi. 20. yüzyıldan sonra hızlı bir sanayileşme özellikle Pasifik (Büyük) Okyanusu kıyılarının olduğu Doğu kıyılarda başlamış, günümüzde ise çok hızlı bir gelişme ile devam etmektedir.
  • Bu alanda yer alan başlıca sanayi ülkeleri şunlardır:

Japonya’da Sanayi

  • Japonya doğal kaynak bakımından fakirdir. 
  • Ayrıca yeryüzü şekilleri çok engebelidir. 
  • II. Dünya Savaşı’ndan da yenilerek ayrılmıştır. 
  • Bütün bu olumsuzluklara rağmen ülke çok hızlı bir sanayileşme yaşayarak günümüzün en önemli sanayi ülkelerinden biri olmuştur. 

Çin’de Sanayi 

  • Çin’de sanayi yeni gelişmeye başlamıştır. 
  • Ülkede zengin kömür ve demir yatakları vardır. 
  • Bu kaynaklar kuzeydeki Mançurya Bölgesinde yoğundur. 
  • Mançurya’da demir-çelik, makine ve metal sanayi gelişmiştir. 

Güney Kore’de sanayi 

  • Güney Kore, Japonya gibi ülkeler hammadde bakımından fakirdir. 
  • Gelişmesinin en önemli nedeni ucuz işgücü ve yabancı yatırımların desteklenmesidir.
  • Buna bağlı olarak son yıllarda otomotiv’e elektrik –  elektronik sanayisinde dünya çapında markalar çıkmıştır.

Doğu Avrupa Sanayi Kuşağı 

  • Eski SSCB ve Doğu Avrupa’da belirli sektörlerde uzmanlaşan belli sanayi bölgeleri vardır. 
  • Ağırlıklı olarak buralarda ağır sanayi fazlaydı. 
  • Rusya eskiden beri Batı Avrupa ile ideolojik olarak ayrı düşmüş ve batıdan gelecek bir şekilde bir tehlikeye karşı sanayi ülke geneline yayılmıştır.

Ticaret 

  • Kar amacıyla yapılan mal ve hizmet alım satımına ticaret denir. 
  • Ticaret ülke sınırları içinde yapılıyorsa iç ticaret ülke sınırları dışında yönelik ise dış ticarettir. 

İç Ticaret 

  • Bir ülkenin sınırları içinde yapılan ticarettir. 
  • İç ticaretin gelişmesi hem yeterli miktarda üretim (arz) hem de bunu tüketen nüfusa (talep) bağlıdır. 
  • Ülke içinde iç ticaret çekim ve dağıtım merkezleri aşağıdaki gibidir:

Metropol Kentler 

  • Bu kentler hem büyük bir üretim hem de büyük bir tüketim merkezidir.

Sanayi Bölgeleri 

  • Bu bölgelerde sanayi ürünleri üretimi yapılır. 

Küçük ve Orta Büyüklükteki Kentler 

  • Çevrelerinin ticaret merkezleridir. 

Turizm Bölgeleri

  • Özellikle dış turizmin canlı olduğu merkezler aynı zamanda büyük bir tüketim merkezidir. 

Pazar-Panayır-Fuar Alanları 

  • Etkilerine göre iç ticareti hatta büyük ölçüde dış ticareti bile etkiler. 

Dış Ticaret

  • Ülke sınırları dışında mal ve hizmet almak veya ülke sınırları dışına mal ve hizmet satmaktır.
  • Dış ticaretin anlaşılması için aşağıdaki kavramların bilinmesi gerekir.

İhracat

  • Ülke sınırları dışına mal ve hizmet satmaktır. 
  • Ülke döviz kazanır. 

İthalat 

  • Ülke sınırları dışından mal ve hizmet almaktadır.
  • Ülkeler döviz kaybeder. 

Dış Ticaret Açığı 

  • Bir ülkenin dış satım gelirinin dış alım giderinden az olmasıdır. 

Dış Ticaret Fazlası

  • Bir ülkenin dış satım gelirlerinin dış alım giderinden fazla olmasıdır.

  • Ülkeler ithalatı kontrol altında tutmak için aşağıdaki gibi tedbirler almıştır. 
    • Gümrük tarifeleri: ithal malları yüksek gümrük vergisi koyarak maliyeti artırıp yerli sanayi güçlendirmek için yapılır. 
    • Sübvansiyonlar: Devletin bazı kişi ya da kurumları desteklenmesidir. İthal mallara karşı yerli üreticiyi korumak için devlet tarafından para ödenmesidir.
    • Kotalar: Hükümetin bazı mallarda dış alımı sınırlandırıp yerli sanayiyi korumasıdır. Yani dış alımda miktar sınırlamasıdır.
    • Döviz Kontrolü: Hükümetlerin döviz miktarını kısıtlayarak ithal malların ülkeye girişini azaltılmasıdır. 
    • Transit Ticaret: İki ülke arasında taşımacılık yapılırken üçüncü bir ülkenin karayolu demiryolu veya kanal – boğazının kullanılmasıdır.

































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.