NÜFUSUN YAPISI

Nüfusun Yaş Gruplarına ve Cinsiyete Göre Dağılışı

  • Toplam nüfusun yaş dilimlerine göre dağılışı iki şekilde yapılır.
  • Geniş aralıklı yaş dilimleri: 0-14, 15-64 ve 65 yaş üstü diye gruplandırılır.
  • Dar aralıklı yaş dilimleri: 0-4, 5-9, 10-14, 15-19, 20-24, 25-29,….60-64, 70-74 yaş aralığı diye gruplandırılır.
  • Nüfusun cinsiyet dağılışında kadın erkek ayrımı yapılır.
  • Nüfusun yaş ve cinsiyet dağılımının bilinmesi hem sosyal ve ekonomik sorunların belirlenmesinde hem de ileriye dönük planlamaların yapılmasında gereklidir.
  • Ayrıca bağımlılık oranı kavramı da yaş gruplarına dağılıştan çıkarılır.
  • 0-14 yaş grubuna “çocuk nüfus”, 15-64 yaş grubuna “yetişkin nüfus”, 65 yaş üstüne “yaşlı nüfus” denir. Buna göre bağımlı nüfus aşağıdaki formülle bulunur.
  • Formüle göre çocuk ve yaşlı nüfus oranlarının fazla, aktif nüfus oranlarının az olması bağımlılık oranını yükseltir.
  • Genel olarak gelişmiş ülkelerde bağımlılık oranı az olurken gelişmemiş ülkelerde bağımlılık oranı yüksektir.
  • Fakat bazı gelişmiş ülkelerde yaşlı nüfus oranı yüksek çocuk nüfus oranı düşük olduğu için bu oranlar bazen yanıltıcı olabilir.
  • Bu nedenle son dönemde bağımlılık oranı “genç bağımlı ve yaşlı bağımlı” olarak ikiye ayrılmıştır.
Nüfusun Yaş ve Cinsiyet Piramitleri
  • Ülkelerin toplam nüfuslarının yaş gruplarına ve cinsiyete dağılışını gösterir. Genel olarak beş şekildedir.
  • Üçgen şeklindedir.
  • Doğum oranı yüksektir.
  • Sağlık hizmetleri gelişmediği için ortalama yaşam süresi kısadır. Ölüm oranı yüksektir.
  • Gelişmiş ülkelere aittir.
  • Hızlı nüfus artışı vardır.
  • Bangladeş, Somali, Kenya gibi ülkelere aittir.




  • Kenarları içe çökük üçgen şeklindedir.
  • Doğum ve ölüm oranı yüksektir.
  • Bebek (0-5 yaş grubu) ölüm oranı azalmaya başlamıştır. Bebek ölüm oranlarının azalmasıyla orta tarafta içe çökme vardır. Bu çökmenin nedeni tabanın öncekine göre genişlemesidir.
  • Sağlık hizmetleri gelişmekte olan ülkelere aittir.
  • Türkiye’nin önceki yıllarda görülen (1935) nüfus pramididir.
  • İran ve Nijarya gibi ülkelere aittir.



  • Arı kovanı şeklindedir.
  • Tabanı dardır. Doğum oranı azalmıştır.
  • Yaşlı nüfus oranı fazladır. Ortalama yaşam süresi uzundur.
  • Gelişmiş ülkelere aittir.
  • İngiltere, Fransa, Norveç, Almanya gibi ülkelere aittir.









  • Çan şeklindedir.
  • Uzun süre düşük doğum oranından sonra tekrar doğum oranı artmaya başlamıştır.
  • Doğum oranını artıran politikalar izlemiştir.
  • ABD, Kanada gibi ülkelere aittir.








  • Doğum oranı hızla azalmaktadır.
  • Japonya gibi nüfus problemi yaşadıktan sonra gelişen ülkelerdir.












  • Ülkeler için nüfus pramitleri çok uzun süreli olarak kalıcı değildir.
  • Zaman içinde ekonomik gelişmeler, savaşlar, nüfus politikaları gibi nedenlerle nüfus pramitlerinin şekilleri değişir.

Nüfusun Cinsiyete Göre Dağılımı

  • Toplam nüfus içinde kadın nüfusun erkek nüfusa oranıdır.
  • Normal şartlarda kadın ve erkek nüfus oranları birbirine çok yakın olur. Fakat doğumlar, ölümler, göçler ve savaşların etkisiyle kadın erkek nüfus oranları ülkeden ülkeye ve bölgeden bölgeye farklılık gösterir.
  • Göç alan yerlerde erkek nüfus, göç veren yerlerde kadın nüfus fazladır.

Nüfusun Eğitim Durumu

  • Nüfusun eğitim durumu ülke kalkınmasında ve gelişmesinde önemli unsurlardan biridir.
  • Gelişmiş ülkelerde eğitim durumu yüksek olurken gelişmemiş ülkelerde eğitim durumu düşüktür.

 Çalışan Nüfusun Ekonomik Faaliyet Kollarına Dağılımı

  • Çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına göre dağılımı ülke gelişmişliğini gösteren en belirleyici unsurlardandır. Gelişmiş ülkelerde sanayi ve hizmette çalışanların oranı yüksekken gelişmemiş ülkelerde tarımda çalışanların oranı yüksektir.


Kırsal-Kentsel Nüfus

  • Bir ülkenin kırsal ve kentsel nüfus oranları, o ülkenin ekonomik ve sosyal yapısını yansıtan en önemli göstergelerdendir.
  • Gelişmiş ülkelerde kentleşme oranı yani kentli nüfus oranı fazlayken gelişmemiş ülkelerde kırsal nüfus oranı fazladır.
  • Ülkeler geliştikçe kentsel nüfus oranları artar.


































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.