RÜZGAR ÇEŞİTLERİ

1.Sürekli Rüzgarlar
  • Dünya üzerindeki sürekli basınç farkına bağlı oluşur.
  • Hızları ve yönleri çok az değişir.
  • Yıl boyu aynı yönde eser.
  • Dünya’nın günlük hareketi sonucunda sapmaya uğrar.
  • Aynı zamanda okyanus akıntılarının oluşumuna neden olur.
2.Alizeler
  • 30° enlemlerindeki DYB alanlarından Ekvator’daki TAB alanına doğru eser.
  • Genel olarak doğudan batıya eser. Okyanustan aldıkları nemi Sıcak Kuşak’ta kıtaların doğu kıyılarına yağış olarak bırakır.
  • Deniz ticaretinde yelkenli gemiler döneminde önemli oldukları için “Ticaret Rüzgarları” olarak da bilinir.
  • Ekvator’da karşılaşarak yükselir, Ekvator’un bol yağışlı olmasına neden olur.
  • Alizelerin üst kısmında ters yönde esen rüzgarlara “Ters veya Üst Alizeler” denir.
3.Batı Rüzgarları
  • 30° enlemlerindeki DYB’den 60° enlemlerindeki DAB’ye doğru eser.
  • Genel olarak batıdan doğuya doğru eser. Okyanustan aldıkları nemi Orta Kuşak’ta kıtaların batı kıyılarına bol yağış olarak bırakır.
  • Ilıman Okyanus iklimin oluşmasında etkili olur.
  • Batı Avrupa ve ABD’nin batı kıyılarında etkilidir.
NOT: Türkiye Orta Kuşak’ta yer aldığı için batı rüzgarlarından etkilenir. Fakat yerşekilleri Türkiye’de batı rüzgarlarının etkisini azaktır.
4.Kutup Rüzgarları
  • Kutuplardaki TYB’den 60° enlemlerindeki DAB’ye doğru esen soğuk ve kuru rüzgarlardır.
  • Soğuk su akıntılarının oluşmasına neden olur.
  • KYK’de kuzeydoğudan, GYK’de güneydoğudan eser.
5.Mevsimlik Devirli Rüzgarlar

Musonlar

  • Kara ve denizlerin mevsimlere göre farklı ısınmalarına bağlı olarak oluşur. ( Eksen Eğikliği)
  • Esiş yönleri mevsimlere göre değişir. Yazın denizden karaya, kışın karadan denize doğru eser.
  • Yaz musonları denizden estikleri için nemlidir. Bu yüzden kıyı kesimlerde yamaç yağışlarına neden olur.
NOT: Muson rüzgarlarının oluşmasının temel nedeni eksen eğikliğine bağlı oluşan mevsimlik sıcaklık ve basınç farklarıdır.
6.Yerel Rüzgarlar

Meltemler

  • Günlük harekete bağlı oluşur.
  • Etki alanları dar, şiddetleri azdır.
  • Genelde Orta Kuşak’ta oluşur.
  • Geldiği yere göre isim alır.

Kara ve Deniz Meltemleri

  • Kara ve denizlerin farklı ısınma özelliğinden oluşur.
  • Deniz Meltemi: Gündüz serin denizde TYB, sıcak karada TAB oluşur. Rüzgar denizden karaya eser. Ege kıyılarında bu rüzgarlara “imbat” denir. İmbat rüzgarları, Ege kıyılarında incirin ve üzümün şeker, zeytinin yağ oranını artırır.
  • Kara Meltemleri: Gece soğuk karada TYB, sıcak denizde TAB oluşur. Rüzgar karadan denize eser.
  • Vadi Meltemi: Gündüz, yüksekler nem azlığından dolayı vadilere göre daha çabuk ısınır. Vadide TYB, dağda TAB oluşur. Rüzgar vadiden dağa doğru eser.
  • Dağ Meltemi: Gece dağlar daha soğuk olduğundan TYB, vadiler ılık olduğundan TAB olur. Rüzgar dağdan vadiye doğru eser.
7.Akdeniz Çevresinde Sıcak Yerel Rüzgarlar

Sirokko

  • Libya, Tunus ve Cezayir’den esen rüzgarlardır. Büyük Sahra Çölü’nden eser.
  • Sıcak ve kurudur, çöl tozları getirir.

Samyeli

  • Suriye üzerinden Güneydoğu Anadolu’ya doğru esen sıcak ve kuru rüzgardır.

Hamsin

  • Doğu Akdeniz kıyılarında etkili olur.
  • Libya ve Mısır’da etkilidir.
  • Elli gün anlamına gelir.
  • Sıcak ve kuru rüzgarlardır.
  • Yeryüzünde başka yerlerde bu tip sıcak rüzgarlara rastlanır.
İspanya’nın Betik Dağları güney etkilerinde “leveche (levek),” Tunus’ta “Chili (Çili),” Sardunya ve Korsika adalarında ise “libeccio (libeko)” denir.
8.Akdeniz Çevresinde Soğuk Yerel Rüzgarlar

Bora

  • Dalmaçya kıyılarında etkili olan soğuk ve kuru bir rüzgardır.
  • Kıyı arkasındaki plato ve dağlardaki soğuk TYB alanlarından Adriyatik’teki TAB’ye doğru eser.

Krivetz

  • Romanya’dan Karadeniz’e doğru esen soğuk ve kuru rüzgardır.
  • Doğu Avrupa’daki soğuk nedeniyle oluşan TYB’den Karadeniz’in batısına doğru eser.

Etezyen

  • Balkanlardan Ege’ye doğru esen soğuk ve kuru rüzgardır.

Mistiral

  • Fransa’daki Massif Central dağlık alanından Akdeniz’e esen soğuk rüzgardır.

Föhn

  • Bir yamaç boyunca yükselen havanın diğer yamaçta alçalırken adyabatik olarak ısınması ile oluşur.
  • Yamaç boyunca yükselen hava her 200m’de 1°C soğur ve nemini bırakır.
  • Diğer yamçta alçalan hava kuru (nemsiz) olduğundan her 100 m’de sıcaklığın 1°C artar.
  • Alp Dağları’nda yaygın olarak görülür.
  • Föhn rüzgarları etkili olduğu yerlerde:
    • Sıcaklığı artırır,
    • Kuraklığı artırır,
    • Yağış oluşumunu engeller.
  • Föhn rüzgarları ulaştığı yerleri ekonomik olarak da etkiler. Kışın karları eritir.
  • Ani erimeler sellere neden olur.
  • Yazın tarım ürünlerinde zarar verir.

Tropikal Siklonlar

  • Tropikal bölgelerde, sıcak kuşak’ta okyanus üzerinde etkili olur ve kıyıları etkiler.
  • Okyanus üzerinde dar bir bölgede şiddetli bir AB(siklon) alanı meydana gelir ve çevredeki YB(antisiklon) ile arasında büyük bir basınç farkı oluşur.
  • Bunlar dönerek sarmal bir şekilde yükselir ve Tropikal kasırgaları oluşturur.
NOT: Bu rüzgarlara Asya denizlerinde ve Avustralya’nın Büyük Okyanus kıyılarında Tayfun (typhoon), Hint Okyanusu’nda Siklon, Meksika Körfezi’nde Hurricane ve Güney Missisipi’de Tornado denir.





























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.