BASINÇ

  • Atmosferi oluşturan gazların birim yüzeye uyguladığı kuvvete “Atmosfer Basıncı” denir.
  • Hava basıncı Barometre ile ölçülür. Birimi de milibardır (mb).
  • 45° enleminde, deniz yüzeyinde 0°C sıcaklıkta ölçülen basınç 760 mm civa ya da 1013 mb’dır. Buna normal basınç değeri denir.
  • Bunun üstündeki basınç değeri Yüksek Basınç (YB), altındaki basınç değeri Alçak Basınç (AB) olarak isimlendirilir.

Basıncın Yeryüzüne Dağılışını Etkileyen Faktörler

1-Yerçekimi

  • Atmosferdeki gazları tutan kuvvet yerçekimidir. Bu nedenle yerçekimi arttıkça hava basıncı artar.
  • Ekvator’dan kutuplara doğru artar.

2-Yoğunluk

  • Basıncı etkileyen temel faktördür.
  • Gazları farklı yoğunluktadır.
  • Yoğunluğu fazla olan gazların basıncı daha fazla olur.
  • Atmosferde nem oranının artması yoğunluğu artırdığı için basıncın artmasına neden olur.

3-Yükselti

  • Yerden yükseldikçe atmosferin kalınlığı ve yoğunluğu azaldığı için atmosfer basıncı azalır.

4-Sıcaklık (Termik Faktörler)

  • Basıncı en çok etkileyen faktördür.
  • Isınan hava genleşir, hafifler, yükselir.
  • Havanın yeryüzüne yaptığı basınç azalır.
  • Sıcaklık azaldığında ise hava yoğunlaşır, ağırlaşır, alçalır.
  • Böylece havanın yeryüzüne yaptığı basınç artar.
  • Sıcaklığa bağlı olarak yıl boyu Ekvator’da termik alçak basınç, kutuplarda ise termik yüksek basınç kuşakları oluşmuştur.
  • Kara ve denizlerin farklı ısınmasıyla mevsimlere göre basınç alanları yer değiştirir.
  • Kışın karalarda termik yüksek basınç, denizlerde ise termik alçak basınç oluşur.
  • Dünya’nın ekseni etrafında dönmesiyle dinamik basınç kuşakları oluşur.
  • Ekvator’da ısınan hava yükselerek kutuplara doğru hareket eder.
  • Dünya’nın ekseni etrafında dönüşüyle 30° enlemleri civarında yığılarak çöker. Böylece 30° enlemlerinde dinamik yüksek basınç kuşakları oluşur. (DYB)
  • Bu hava kütlesi 60° enlemlerinde kutuplardan gelen hava kütlesiyle çarpışarak yükselir.
  • Buna bağlı olarak 60° enlemlerinde Dinamik Alçak Basınç kuşakları oluşur. (DAB)
Termik basınç kuşaklarının oluşumunda Dünya’nın şekli (sıcaklık), Dinamik basınç kuşaklarının oluşumunda ise Dünya’nın eksen (günlük) hareketi etkilidir.
Alçak Basınç (Siklon)
  • Yatay yönlü hava hareketi çevreden merkeze doğrudur.
  • Hava hareketi birbirine yaklaşma (konverjans) şeklindedir.
  • Esiş yönünün KYK’de sağına, GYK’de soluna sapma olur.
  • Yükselici hava hareketleri görülür.
  • Yükselici havaya bağlı olarak kapalı, bulutlu ve yağışlıdır.
  • Günlük sıcaklık farkı azdır.

Yüksek Basınç (Antisiklon)

  • Yatay yönlü hava hareketi merkezden çevreye doğrudur.
  • Hava hareketi birbirinden uzaklaşma (diverjans) şeklindedir.
  • Esiş yönünün KYK’de sağına, GYK’de soluna sapma olur.
  • Alçalıcı hava hareketleri görülür.
  • Alçalıcı havaya bağlı olarak açık, bulutsuz ve yağışsızdır.
  • Günlük sıcaklık farkları da fazladır.


Basınç Alanlarındaki Sapmalar

  • Dünya’nın günlük hareketi sonucunda koriyolis kuvveti ile rüzgarlar sapmaya uğrar. (Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru döndüğü için)
  • Sapmanın yönü KYK’de esiş yönünün sağına, GYK’de ise esiş yönünün soluna doğrudur.

İzobar Haritaları

  • Yeryüzündeki basınçları göstermek amacıyla çizilen haritalara “izobar haritaları” denir.
  • İzobarlar aynı basınç değerlerine sahip noktaların birleştirilmesiyle çizilen eğrilerdir.
  • Bu eğrilere aynı zamanda eş basınç eğrileri de denir. Fakat bu değerler istasyonda ölçülüp hesaplanmış gerçek değerler olmayıp deniz seviyesine indirgenmiş verilerdir.

























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.