HARİTA ÇEŞİTLERİ

  • Haritalar Ölçeklerine ve Konularına Göre Ayrılır;

Ölçeklerine Göre Haritalar

  • Küçültme oranına yanı paydaya göre isimlendirilir.

1-Büyük Ölçekli Haritalar.

  • Ölçekleri 1/200.000’den büyük olan haritalardır.

a) Planlar

  • 1/20.000’den büyük ölçekli haritalardır.
  • Mahalle, Sokak, Şehir planlarıdır.
  • Yol İnşaatlarında kullanılır.

b) Topografya Haritaları

  • 1/20.000 ile 1/200.000 arası ölçeğe sahip haritalardır.

2- Orta Ölçekli Haritalar

  • Ölçekleri 1/200.000 ile 1/500.000 arası olan haritalardır.

3- Küçük Ölçekli Haritalar

  • Ölçekleri 1/500.000’den daha küçük olan haritalardır.
  • Atlas sayfaları, duvar haritaları örnektir.

Genel Haritalar

  • Toplumdaki herkes tarafından kullanılan küçük ölçekli haritalardır.
  • Topografya, Atlas ve Duvar Haritaları örnektir.

Özel Haritalar

  • Belirli konularda mesleki bilgiler içerir.
  • Konunun uzmanları tarafından çizilir
  • Kendi içinde aşağıdaki gibi ayrılır.

Fiziki Haritalar

  • Yükselti basamaklarını gösteren haritalardır.
  • Bu haritalardan yararlanarak yer şekilleri ve yükselti hakkında yorum yapılabilir.
  • İdari sınırlar gösterilmez.

Beşeri ve Ekonomik Haritalar

  • Nüfus, yerleşme, tarım, hayvancılık, madenler ve sanayi gibi özelliklerin dağılışını gösteren haritalardır.

İdari Haritalar

  • Ülke içerisinde bölge, il, ilçe vb. sınırlarını gösteren haritalardır.
  • Bu haritalardan yer şekilleri ve yükselti ile ilgili bilgi elde edilmez.

Harita Bilgisi İle İlgili Bazı Kavramlar

  •  Şekilde I. Doğrultuda X ve Y merkezleri arası mesafe yerşekilleri hesaba katılmadığı için daha kısa çıkar. Bu uzaklığa “kuş uçuşu” uzaklık denir.
  • II’de ise X ve Y merkezleri arası mesafe daha uzundur. Çünkü yer şekilleri nedeniyle mesafe artmıştır. Bu uzaklığa da “gerçek uzaklık” denir.

NOT: Kuş uçuşu (kuş uçumu) uzaklık ile gerçek uzaklık arasındaki oransal fark fazla ise engebe fazladır.

İzdüşüm Alan – Gerçek Alan

UYARI: Gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark engebe ile doğru orantılıdır. Yükseltinin ve engebenin fazla olduğu alanlarda gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark fazladır.

Örneğin: Türkiye’nin gerçek alanı 817.578 km², izdüşüm alanı 779.463 km²’dir.

HARİTA YÖNTEMLERİ

1-Tarama Yöntemi

  • Bu yöntemde izohipslerin arası çizgilerle taranarak gösterilir.
  • Fazla kullanılmaz.
  • Çizgilerin kalın ve sık olduğu yerlerde eğim fazla, çizgilerin ince ve seyrek olduğu yerlerde ise eğim azdır.
  • Düz alanlarda tarama yapılmaz boş bırakılır.






2- Gölgelendirme Yöntemi

  • Bu yöntemde yeryüzü şekillerine dikey ve eğik olarak ışık verildiği varsayılır ve yeryüzü şekilleri aydınlanma durumuna göre gölgelendirilir.
  • Eğim arttıkça gölge koyuluğu da artar.
  • Ancak bu yöntemi kullanmak zordur. Çünkü koyu yerlerde diğer şekilleri belirtmek ve yazıları göstermek olanaksızdır.
  • Yükselti basamakları olmadığı için profil çıkartılamaz.



3- Kabartma Yöntemi

  • Bu yöntemde yeryüzü şekilleri gerçeğe uygun olarak dikey ve yatay ölçekli şekilde kabartma yoluyla gösterilir.
  • Maliyetinin yüksek ve taşınmasının zor olması nedeniyle çok fazla kullanılmamaktadır.
  • Yerşekillerini maket gibi gerçeğe yakın gösterir.


4- Renklendirme Yöntemi

  • Bu yöntemde yükselti basamakları farklı renklerle boyanarak gösterilir.
NOT: Fiziki haritalarda renkler sadece yükselti basamaklarını gösterir.


5-İzohips (Eş Yükselti Eğrileri) Yöntemi

  • Günümüzde haritalarda en yaygın
  • Deniz seviyesine göre aynı yükseltideki noktaların birleştirilmesiyle elde edilen iç içe geçmiş kapalı eğrilere “izohips (eş yükselti eğrileri” denir.
  • Yer Şekillerini ve yükseklikleri göstermek için kullanılan en yaygın ve en doğru yöntemdir.




İzohipslerin Özellikleri

  • İzohipsler iç içe geçmiş kapalı eğrilerdir.
  • Bir işaret olmadığı sürece her eğri kendinden daha yüksek eğriyi çevreler.
  • Aynı izohips üzerindeki tüm noktalarda yükselti aynıdır.
  • Aynı haritada iki izohips arasındaki yükselti farkına “izohips aralığı veya Ekuidistans” denir. Aynı haritada bu fark eşittir.
NOT: İzohips aralığı (yükselti farkı) haritanın ölçeğine ve amacına göre değişir. Büyük ölçekli haritalarda ayrıntı göstermek için izohips aralığı (yükselti farkı) küçülürken İzohips sayısı artar. Küçük ölçekli haritalarda ise izohips aralığı (yükselti farkı) büyürken, izohips sayısı azalır.
  • İzohipsler eğimin arttığı yerlerde sıklaşırken, eğimin azaldığı yerlerde seyrekleşir.
  • Birbirini çevrelemeyen komşu izohipslerin yükseltileri aynıdır.
  • İzohipsler birbirlerini kesmezler.
  • Kıyı çizgisi her zaman”0” metredir.

İzohipslerle Bazı Yeryüzü Şekillerinin Gösterilmesi

Dağ, tepe

  • Dağ ve tepelerin olduğu yerlerde izohipsler iç içe kapalı eğriler halini alırlar



Zirve (Doruk)

  • Tepe veya dağın en yüksek noktasına zirve denir. “•” veya “+” gibi işaretlerle gösterilir.


Boyun (Bel-Belen-Geçit)

  • Dağ veya tepe gibi iki yükseltiyi birbirinden ayıran onlar göre alçak yere denir.


Vadi

  • Vadilerin bulunduğu yerlerde izohipsler “V” şeklini alır.
  • Akarsu “V” nin açık ağzına doğru akar, yani yükselti “V” nin açık tarafına doğru azalır veya “V” nin sivri ucu akarsuyun kaynağını gösterir.

Sırt

  • Dağ ve tepelerin uzantıları durumundaki yamaçlarıdır.
  • İzohipsler “V” şeklini alır.
  • Yükselti “V” nin açık ucuna doğru artar. (Vadi de tam tersi azalır.)

Çanak (Çukur-Krater)

  • Çevresine göre çukur alanlar ok işareti veya çentikler çizilerek gösterilir.


Falez

  • Falezin olduğu deniz kıyısında eğim fazla olduğundan izohipsler çok sık olur.

Delta

  • Deltaların bulunduğu yerlerde kıyı çizgisini gösteren izohips, akarsuyun denize ulaştığı yerde denize doğru çıkıntı yapar.
  • Üçgene benzediği için delta denir.



Haliç

  • Haliçlerin bulunduğu yerlerde kıyı çizgisini gösteren izohips, akarsuyun denize ulaştığı yerde karaya doğru girinti yapar.


İzohipslerden yararlanarak Profil Çıkarmak

Coğrafi anlamda profil, yer şekillerinin yandan görünümüdür. Profil fiziki haritalardan çıkartılır. Profil çizilebilmesi için:

  • Profil çıkarılacak yer Topografya Haritası üzerinde bir doğru çizilerek gösterilir.
  • Bu doğrunun üzerindeki izohipsleri kestiği yerler işaretlenir ve yükselti değerleri belirtilir.
  • İşaretlenen bu noktaların birleşmesiyle profil çizilmiş olur.

Türkiye Pafta Bölümleri

  • Haritaların ölçeği büyüdükçe ayrıntı ve harita boyutları da artmaktadır. Bu durum haritaların kullanılmasını engeller.
  • Bu nedenle haritalar, ölçeklerine göre bölümlere (paftalara) ayrılır.
  • Ayrılan her bir pafta için özel bir adlandırma sistemi uygulanır.


























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.