YERALTI SULARI

  • Yağışlarla yeryüzüne düşen suların bir kısmı akışa geçer, bir kısmı buharlaşır, bir kısmı da “infiltrasyon” (sızmı) ile yer altı sularını oluşturur.
  • Bu suların bir kısmı yerin çok derinliklerinde birikerek derinlik sularını veya “fosil suları” oluşturur.
  • Magmatik su buharının derinlik kayaçları içinde soğuyup buharlaşması ile “juvenil” sular oluşur.
  • İçinde yer altı suyu bulunduran tabakaya “akifer” denir.
  • Akiferler hareket özelliğine ve yer altındaki durumlarına göre serbest ve tutuklu olarak ikiye ayrılır.
  • Akifer içinde biriken sular çeşitli şekillerde yeryüzüne çıkarak kaynakları oluşturur.

Suların Yer Altına Sızmasında;

  • Yağış miktarı,
  • Yağış türü,
  • Eğim,
  • Toprağın geçirimlilik derecesi
  • Buharlaşma,
  • Bitki örtüsü gibi faktörler etkiliri.

KAYNAK SULARI

A. Artezyen Kaynaklar

  • Geçirimsiz tabakalar arasında basınç altında bulunan suların insanlar tarafından yeryüzüne çıkarılmasıyla oluşan kaynaklardır.

Özellikleri

  • Suları soğuk ve tazyiklidir.
  • İnsan müdahalesi sonucu yeryüzüne çıkar.
  • İçme ve kullanma suyu olarak kullanılabilir.

B. Karstik Kaynaklar (Voklüz)

  • Kalker (kireç) ve jips (alçı) gibi suda kolay eriyebilen kayaçların bulunduğu alanlarda yer altındaki boşluklarda biriken suların yeryüzüne çıkmasıyla oluşan kaynaklardır.

Özellikleri

  • Suları kireçli ve soğuktur.
  • Kaynağın debisi kurak dönemlerde azalır, yağışlı dönemlerde ise artar.
  • Ülkemizde Akdeniz Bölgesi’nde yaygındır.

C. Fay Kaynakları

  • Yer altındaki suların fay hatları boyunca yüzeye çıkmaları sonucunda oluşan kaynaklardır.

Özellikleri

  • Yerin derinliklerinden geldikleri için suları sıcak veya ılıktır.
  • Akım miktarı yıl boyunca pek değişmez.
  • Mineralce zengindir.
NOT: Türkiye, III. Ve IV. Jeolojik zamanda meydana gelen tektonik hareketlere uğradığından fay kaynaklarının yaygın olduğu bir ülkedir.

D. Yamaç (Vadi) Kaynakları

  • Dağ ve vadi yamaçlarının yer altı su tabakasını kestiği yerde oluşan kaynaklardır.

Özellikleri

  • Suları soğuktur.
  • Yazın yer altı su seviyesinin düşmesi sonucu kuruyabilir.
  • Ülkemizin bütün bölgelerinde görülür.

E. Gayzer Kaynaklar

  • Volkanik arazilerde, yeraltındaki gazların basınç yapması nedeniyle yeryüzüne çıkan kaynaklardır.
  • ABD, Japonya, İzlanda ve Yeni               Zelanda’da görülür.

Özellikleri

  • Genellikle yeryüzüne gaz halinde çıkar.
  • Belirli aralıklarla tazyikli olarak yeryüzüne ulaşır.
  • Ülkemizde aktif volkanlar olmadığı için görülmez.

F. Kaplıcalar ve Ilıcalar

  • Yerin derinliklerinden gelen sıcak sulara denir.
  • Sularında bol miktarda mineral bulunduran, sıcaklığı fazla olmayan kaynaklara “ılıca;” fazla olanlara ise “kaplıca” denir.
  • Kırıklı yapının çok olduğu yerlerde kaplıca ve ılıcalar yaygındır.
NOT: Bir kaynak suyu ne kadar derinden geliyorsa o kadar sıcak olur. Yeryüzüne yakın kesimlerde 33 metre derine gidildikçe sıcaklık 1°C artar.

Sulardan Faydalanma

1-Deniz ve Okyanuslardan Yararlanma

  • Deniz ve okyanus suları tuzlu olduğu için içme ve sulamada doğrudan kullanılamaz.
  • Bu sular aşağıdaki alanlarda kullanılır:
    • Balıkçılık ve farklı deniz Vanlılarının avlanması
    • Taşımacılık
    • Gel-git ve dalgadan enerji üretimi Turizm

2-Akarsulardan Yararlanma

  • Tatlı su olduğu için sulama ve içme suyunda
  • Akış hızına bağlı enerji üretiminde
  • Ulaşımda (denge profili ve rejime bağlı)
  • Turizm ve su sporlarında

3-Göllerden Yararlanma

  • Tatlı su olanlarından sulama ve içme suyunda
  • Balıkçılık ve su ürünlerinde
  • Gideğeni uygunsa enerji üretiminde
  • Taşımacılıkta (büyüklüğüne bağlı)
  • Turizmde
  • Su sporlarında
  • Maden (tuz, soda…) üretiminde

4-Yer Altı Sularından Yararlanma

  • Sulama ve içme suyunda(suyun özelliğine bağlı)
  • Turizmde (kaplıca)
  • Enerji üretiminde (jeotermal)

Hidroelektrik Potansiyel

  • Akarsuların enerjilerinden yararlanarak elektrik üreten tesislere hidroelektrik santraller denir.
  • Hidroelektrik santrallerin kurulum yerinin seçiminde;
    • Akarsu yatağının eğimi,
    • Akarsuyun debisi yani havzasındaki iklim özellikleri etkilidir.
  • Hidroelektrik üretimi için en uygun yerler akarsuyun debisinin yüksek olduğu ve yatak eğiminin fazla olduğu yerlerdir.




























Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.