TARIM FAALİYETLERİ
  • Tarım yeryüzünde belli başlı üretim faaliyetlerinin en yaygın ve en ihtiyaç duyulanıdır.
  • Tarım geniş anlamıyla bitkisel ve hayvansal üretim ile su ürünleri üretimine ve orman ağacı bitkileri (silvikültür) yetiştirilmesini kapsar.
  • İnsanların yerleşik hayata geçmeleri 10-12 bin yıl önce tarımla başlamıştır.
  • Yerleşik hayata ilk geçiş yerleri Mezopotamya (Fırat-Dicle), Nil vadisi, İndus ve Ganj ile Yang- Çe çevresidir.
  • Mümbit Hilal (Bereketli Topraklar) Lübnan dağları, Nur dağları, Güneydoğu Toroslar ve Zagros dağları arasında kalan Mezopotamya ovaları ile buralardaki bozkır alanlardır. Bu alan tarım denemelerinin ilk yapıldığı yer olarak kabul edilir

 Tarımı Etkileyen Faktörler

  • ‌Toprak türleri
  • ‌Sıcaklık
  • ‌Yağış
  • ‌Don
  • ‌Rüzgarlar
  • Yükselti
  • ‌Bakı – Eğim

Tarımı Etkileyen Beşeri Faktörler

  • ‌Teknoloji
  • ‌Sermaye
  • ‌Ulaşım ve Pazar
  • ‌Devlet
Tarımsal Yöntemler ve Tipler

Entansif Tarım

  • Birim alandan en yüksek verimi almak için sulama makineleşme gübreleme ilaçlama tohum ıslahı gibi tüm doğal ve beşeri tedbirler alınır.

Ekstansif Tarım

  • Birim alandan alınan verim düşüktür.
  • Tarımda geleneksel yöntemler kullanılır.
  • Saban ve çapa kullanımı yaygın, makine kullanımı azdır.
  • İnsan gücüne ihtiyaç vardır.

Kuru Tarım

  • Karaların yaklaşık 1/3’ünde mevsimlik veya devamlı bir kuraklık vardır.
  • Bu durum tarımsal faaliyetleri zorlaştırmaktadır.
  • Bu alanlarda sulama en iyi yöntemdir. Fakat bu her yerde mümkün olmamaktadır.
  • Bunun dışında yıl içinde düşen yağışın belli bir bölümünün buharlaşmasını azaltarak toprakta nem birikimi sağlanarak tahıl tarımı yapılabilir. Bu sistemi kuru tarım denir.

Sulu Tarım

  • Toprakta kaybedilen suyun, sulama yöntemi ile tekrar toprağa verilmesidir.
  • Sulama yöntemi tarihin en eski dönemlerinden bu yana çeşitli şekillerde yapılmaktadır.
  • Sulama arttıkça verim de artmaktadır.

Organik (Ekolojik) Tarım

  • Günümüzde çok hızlı yayılan; çevreye zarar vermeden üretim çokluğuna değil ürünün kalitesine bakılan bir yöntemdir.
  • Kimyasal gübreler ilaçlar ve ıslah edilmiş tohumlarla kalitesi düşen ve hastalıklara neden olan ürünlerin yerine doğal dengeyi bozmayan, insan sağlığını tehdit etmeyen ürünler yetiştirilmiştir.

Tarla ve Bağ Bahçe Tarımı

  • Tarımsal bölgelerde dikme ve bağ bahçe tarımı için ayrılan yerlere tarla denir.
  • Tarlalarda genellikle tarımsal faaliyetler bir yıla sığdırılır ve tarlalar her yıl sürülür, ekilir ve hasat edilir.

Mono Kültür Tarım: Tarım işletmelerinde tek bir tarım ürününün yetiştirilmesidir.

Poli Kültür Tarım: Aynı tarım işletmesinde birden fazla tarım ürününün yetiştirilmesidir. Genellikle tarım arazileri yetersiz olan yerlerde yapılır.

Plantasyon Tarımı: Tropikal Kuşak’ta, Muson Asya’sında, Afrika ile Orta ve Güney Amerika’da daha çok bahçe tarımı şeklinde yapılır. Büyük sermaye birikimi çok sayıda işgücü ister. Ticaret amaçlıdır.

Tahıl Tarımı

  • Taneleri un haline getirildikten sonra insanların ve evcil hayvanların beslenmesinde kullanılan buğdaygillere verilen isimdir.
  • Hızlı nüfus artışı ile beraber tahılların önemi ve ekim alanları da artmıştır.
  • Tahılları oluşturan başlıca ürünler aşağıdaki gibidir.

Buğday

  • Yetişme alanını sıcaklık ve yağış belirler.
  • Sonbahar kış ve ilkbahar yağışları faydalı iken yaz yağışları zararlıdır.
  • Çünkü yazın buğdayın başak ve tane oluşumu dönemidir.
  • Bu dönem sıcak ve kurak olmalıdır.
  • Kışlık buğday sonbaharda (ekim ) ekilir.
  • Kışın kar altında bekler.
  • Kar erimeleri ve ilkbahar yağışları ile büyür, yazın hasat edilir.
  • Yaz buğdayı ise ilkbaharda ekilir 3 – 4 ay içinde olgunlaşır ve hasat edilir.
  • En büyük üretici Çin’dir. 
  • Sonra Hindistan, Rusya ve ABD gelir.
  • Son yıllarda entansif yöntemlerle buğday üretimi çok artmıştır.
  • Çin ve Hindistan daha çok tüketim amaçlı tarım yaptığı için buğday ihracatta önemli değildir.
  • Ticari tarım yapan ABD, Kanada, Fransa, Rusya ve Avustralya en önemli buğday ihracatçılarıdır.

Pirinç

  • Pirincin işlenmemiş haline çeltik denir.
  • Muson iklim bölgesinde ve Endonezya’da nüfusun temel besin maddesidir.
  • Sıcak bölge ürünüdür.
  • Don olayının görülmediği, sıcaklığı 20°C altına düşmediği yerlerde yetiştirilir.
  • Olgunlaşma döneminde bol su ister.
  • Dünya pirinç üretiminin yaklaşık %80-85’ini Güneydoğu ve Güneydoğu Asya ülkeleri yapar.
  • Bunların dışında Brezilya, ABD ve Mısır önemli üreticilerdir.
  • Türkiye önemli pirinç üreticilerinden değildir.
  • Bazı yıllar tüketimi karşılamak için ithalat yapılır.
  • Pirinç, dünya gıda ticaretinde buğday gibi önemli değildir. Bunun en önemli nedeni üretici ülkelerin aynı zamanda tüketici olmalarıdır.
  • Hindistan, Tayland, Vietnam, ABD önemli pirinç ihracatçılarıdır.

Mısır

  • Amerika kökenli bir bitkidir.
  • Maya Aztek ve İnkaların besin maddesidir.
  • Sıcaklığı ve yağışı seven bir bitkidir.
  • Ayrıca sulama ile birçok yerde ikinci ürün olarak da yetiştirilir.
  • Üretimde ABD 1. sıradadır.
  • Türkiye’de üretimi son yıllarda artan bir üründür.
  • Hayvan yemi, gıda maddesi endüstriyel alkol ve yağ yapımında kullanılır.

Arpa

  • Buğdaya göre soğuğa daha dayanıklı bir üründür.
  • Bu nedenle sınırları buğday ekip alanından daha geniştir.
  • Bira yapımında, hayvan yeminde kullanılır.
  • En fazla üreten ülke Rusya’dır.
  • Üretim alanları buğdayla paralellik gösterir.

Diğer Tahıllar

  • Çavdar, yulaf, darı ve Sorgumdur.
  • Eskiden ekmek yapımında kullanıldığı için çok üretilen çavdarın son yıllarda ekim alanı daralmıştır. üretimde Rusya birincidir.
Endüstri bitkileri
  • Ürünleri fabrikada işlenerek çeşitli mamul maddelerin elde edildiği tarım bitkilerine endüstri sanayi bitkileri denir. Başlıcaları şunlardır

Tütün

  • Amerika kökenli bir üründür.
  • Yetişme devresinde havanın açık ve sıcak olması, nikotin oranını düşürüp aromasını yükseltir.
  • Bu nedenle en kaliteli tütünler Küba’da Havana; Türkiye’de şark tipi ve Ege’de üretimi son yıllarda çok artmıştır.
  • Üretimin yaklaşık yarısını Çin yapar.
  • Brezilya, Hindistan, ABD, Endonezya ve Türkiye önemli üreticilerdir.

Pamuk

  • Lifi işlenerek dokuma sanayisinde kullanılır.
  • Çiğitinden yağ elde edilir.
  • Anavatanı Hindistan’dır.
  • Hindistan’dan Akdeniz ülkelerine geçmiştir.
  • Sıcak kuşak bölgelerinin ürünüdür.
  • Tek yıllık bitkidir.
  • Yetişme devresinde sıcaklık 0 °C altına düşmemelidir.
  • Olgunlaş öneminde yüksek sıcaklık ve kuraklık ister.
  • Son yıllarda oldukça fazla artmıştır.
  • Hindistan, ABD, Pakistan önemli üreticilerdir.

Şeker pancarı

  • Ilıman kuşak bitkilerdendir.
  • Yıllık yağış tutarı 500-600 mm olan yerlerde yetiştirilir.
  • Karasal iklimin olduğu iç kesimlerde tarımı sulama ile gerçekleştirilir.
  • En çok üretim Avrupa’da yapılır şeker üretiminde kullanılır.
  • Artıkları hayvan yemi küspe olarak kullanılır.
  • Fransa, ABD, Almanya, Rusya önemli üreticilerdir.

Ayçiçeği

  • Ana vatanı Amerika’dır.
  • Ilıman kuşakta yetiştirilir.
  • Yağ sanayinde ve hayvancılıkta kullanılır.
  • Sıcak ve soğuğa dayanıklı türleri olduğu için üretim alanı geniştir.
  • Ülkemizde günebakan da denir.

Keten

  • Liflerinden kumaş elde edilir.
  • Kumaş dayanıklı olduğu için para basımında da kullanılır.
  • Tohumundan yağ elde edilir.
  • İklim seçiciliği azdır.
  • Üretilmi son yıllarda azalmıştır.
  • Üretimde Çin, Rusya, Fransa, Belçika, İngiltere önde gelir.

Jüt

  • Anavatanı Hindistan’dır.
  • Hint keneviri de denir.
  • Lifleri dokumacılıkta kullanırlar.
  • Üretimde Hindistan, Bangladeş, Çin önde gelir.
  • Tek yıllık bir bitkidir.

Çay

  • Güneydoğu Asya’da Çin, Hindistan ve Sri Lanka kökenli bir üründür.
  • Nemli ve sıcak iklimi sever.
  • Yağış rejimi düzenli ve 1500 mm’nin üstünde yağış alan yerlerde yetiştirilir.
  • En iyi yetişme imkânını yıkanmış kireçsiz topraklar da bulur.

Kahve

  • Anavatanı Etiyopya’dır.
  • Arap Yarımadası’na ve sonra Endonezya ile diğer yerlere geçmiştir.
  • Tropikal iklimi sever.
  • Yıllık ortalama sıcaklığın 18- 26 °C olduğu yerlerde yetiştirilir.
  • Son yıllarda tüketimi çok arttığı için üretimde çok artmıştır.
  • Brezilya birincidir.
  • Vietnam Kolombiya Meksika önemli üreticidir.
Bağcılık ve bahçecilik

Bağcılık

  • Asma düşük sıcaklıklara çok dayanıklı bir bitkidir.
  • Şarap, pekmez ve sirke yapımında kullanılır.
  • Bağcılıkta İspanya, İtalya, Fransa, Rusya, Türkiye, Cezayir, Çin, Arjantin ve Şili önde gelir.

Turunçgiller

  • Ana vatanı Güneydoğu Asya ülkeleridir.
  • Günümüzde Muson ülkeleri, Avustralya, Yeni Zelanda, Filipinler, Japonya, Akdeniz havzası, ABD’nin Akdeniz iklim bölgelerinde yetiştirilir.
  • Sıcaklık 0 °C altına düşmemelidir.

Fındık

  • Anavatanı Doğu Karadeniz kıyılarıdır.
  • Kışlar ılık geçer yani sıcaklık 6-7 °C, yazlar ise sıcak geçer yani 24-25 °C, yağış 1000 -15000 mm olmalıdır.
  • Öğretimde Türkiye 1. Sıradadır.
  • Dünya fındık bahçelerinin yaklaşık %70’i ülkemizdedir.
  • Sonra İtalya, ABD, İspanya ve Gürcistan’dır.

Zeytin

  • Anavatanı Anadolu’dur.
  • Akdeniz iklimi bitkisidir.
  • Tarımı çok eskilere dayanmaktadır.
  • Sofralık ve yağ üretiminde kullanılır.
  • Yetiştiği yerlerde genelde kışın sıcaklığın 0 °C’nin altına düşmemesi gerekir.
  • Yağış isteği de fazla değildir.
  • Zeytin ağacının bir özelliği 1 yıl fazla ürün verirken ikinci yıl az ürün vermesidir. Bu nedenle üretici ülkelerde üretim yıldan yıla dalgalanır.
  • Üretimde İspanya, İtalya, Yunanistan, Türkiye ve Suriye önde gelir.

İncir

  • Anavatanı Doğu Akdeniz’dir.
  • Akdeniz iklimi bitkilerindendir.
  • Sofralık olarak ve kurutularak tüketilir.
  • Besleyici değeri yüksektir.
  • Üretimde Türkiye birincidir.
  • Sonra Mısır, Yunanistan, Fas ve İran gelir.











































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.