ENERJİ KAYNAKLARI

Tükenebilir enerji kaynakları

  • Birincil kaynaklar da denir.
  • Rezervleri sınırlıdır.
  • Petrol, kömür, doğalgaz, uranyum ve toryumdur.
  • Kullanım süreleri sınırlıdır.

 Tükenmeyen enerji kaynakları

  • Güneş, rüzgar, dalga, biyomas ve jeotermal enerjidir.
  • Yeniden kullanılabilir.
  • Rezervleri tükenebilir kaynaklar gibi sınırlı değildir.

Kömür

  • İnsanlar odun ve odun kömüründen sonra kömürü kullanmışlardır.
  • Kömürün enerji kaynağı olarak kullanılması sanayi devriminden sonra olmuştur.
  • Önce İngiltere’de Demir Çelik fabrikasında, sonra buhar makinesinin sanayide kullanılması ile olmuştur.
  • Kömür organik kökenli bir taştır.
  • İçinde karbon hidrojen ve oksijen vardır.
  • Kömürde karbon oranı arttıkça yanıcılık ve kalori değeri artmaktadır. Bu özellikle zamanla ilgilidir.
  • IV. zamanda Kuaterner’de oluşan Turba, kalorisi
  • III. zamanda Tersiyer’de oluşan Linyit, kalorisi 6300-8300
  • I. zamanda Karbonifer’de oluşan Taşkömürü,
  • I. zamanda Devoniyen’de oluşan Antrasit Taş kömürü; elektrik üretiminde ve demir – çelik sanayisinde kullanılırken linyit daha çok termik santrallerde elektrik üretiminde ve ısıtmada kullanılır.
  • Dünyada taş kömür rezervi ülkelere eşitsiz dağılmıştır.
  • En fazla rezerve ABD, Rusya, Çin, Avustralya, Hindistan.

Petrol 

  • Bitkisel ve hayvansal fosillerin uzun bir zaman içinde kimyasal değişime uğraması ile oluşur. 
  • Petrolün oluşabilmesi için gözenekli tabakalar olmalıdır.
  • Ayrıca petrolün kapanlar da sıkışıp kalması ve başka yere göç etmemesi gerekir.
  • 1885 yılında Alman Daimler’in benzin motorunu icat etmesi, Ford’un Amerika’da otomobil fabrikasını kurması ve arabalarda seri tüketimi dolayısıyla üretimi de artmıştır.
  • Dünya petrol rezervlerinin % 61’i Ortadoğu’da, %11.6’sı Avrasya, %9.5 Afrika, %9’u Güney Amerika, %6’sı  Kuzey Amerika
Doğalgaz
  • Doğada gaz halinde bulunan metan, etan, propan, bütan birleşimlerinden başka, bunlarla karışık veya ayrı olarak bulunan kükürtlü hidrojen, karbondioksit, azot ve helyum gibi gazlara doğalgaz denir.
  • Doğalgaz günümüzde ısıtmada, enerji üretiminde, motorlu taşıtlarda ve sanayide kullanılmaktadır.
  • Dünya üretimi tüketime bağlı olarak artmaktadır.
  • Doğalgaz rezervlerinde Rusya, İran ve Orta Doğu ülkeleri (Katar, BAE) ile Orta Asya’da Türkmenistan önde gelir.

Su gücü 

  • Tarih boyunca insanlar sulardan farklı şekillerde yararlanmışlardır. Bununla beraber dinamonun icadı, su gücünün elektrik enerjisine dönüştürülmesine neden olmuştur.
  • Bu enerji, uygarlıklarının gelişmesine büyük katkı sağlamıştır.
  • Günümüzde üretilen enerjinin yaklaşık 1/4 ü su gücünden elde edilmektedir. Ancak su gücünden elektrik elde etmek için bazı doğal ve beşeri şartları vardır.
  • Başlıca doğal şartlar;  rejimi düzenli ve yatağı boyunca eğimin fazla akış hızının yüksek olması gerekir.
  • Kanada, İskandinav Yarımadası, Sibirya: yağış yeterli, topografya yüzeyi engebeli, buharlaşma düşüktür. Bu nedenle hidrolik enerji potansiyeli yüksektir.
  • Alpler, Apenin, Kafkaslar, Kayalık, Ant Dağları: Eğim fazla, yağış yeterlidir. Hidrolik potansiyel çok yüksektir.
  • Amazon Kongo Nijer ganj brahmaputra: Ekvator ve Muson iklim bölgeleridir. Yağış fazladır. Akarsuların debisi yüksek, rejimleri genelde düzenlidir.
  • Ganj gibi dağlardan gelen akarsuların potansiyeli yüksektir.
  • Dünya hidroelektrik üretiminde Çin, Kanada, ABD, Brezilya, Rusya, Norveç ve Japonya önde gelir.

NÜKLEER ENERJİ

  • Atomun parçalanması ile ilgilidir.
  • Füzyon ve fizyon şeklinde reaksiyon ile ilgili bir oluşumdur.
  • Bu durumlarda büyük bir enerji açığı çıkar. Bu enerji ile ısıtılan sudan buhar elde edilir. Bu buhar gücünden elektrik enerjisi elde edilir.
  • Günümüzde, dünyada üretilen enerjinin yaklaşık %20’si nükleer enerjiden üretilir.
  • Bu enerji nükleer santrallerinden sağlanır.
  • En fazla santral ABD, Fransa, Japonya, Rusya ve Güney Kore’dedir.
  • Yakıt olarak uranyum ve toryum kullanılır.
  • Nükleer santraller sanıldığı gibi havayı kirletmez. 
  • Bacalardan çıkan su buharıdır.
  • Nükleer santrallerin en büyük olumsuzluğu nükleer atıklar ve santrallerde meydana gelebilecek kazalardır.
  • Nükleer santralin kurulması hem yüksek maliyetlidir hem de kurulum yerinin seçilmesinin zorluğu ayrı bir sorundur.

JEOTERMAL ENERJİ

  • Yer kabuğunun kırık ve çatlaklarından yeraltına sızan sular yeraltında ısınıp mineralce zenginleştikten sonra tekrar yükselir.
  • Bu sular yeryüzüne çıkar ya da kayaçlar arasında birikir .
  • Bu sular kırıklar aracılığı ile veya sondajlarla çıkarılır.

Düşük sıcaklıklar

  • Sıcaklığı 20-70 °C olanlardır. 
  • Binaların ısıtılmasında ve sıcak su şeklinde kullanılır.
  • İzlanda, Japonya, ABD, Endonezya, Türkiye ve Şili’de bu amaçlar için kullanılanlar vardır.

Orta sıcaklıklar

  • Yetmiş 150 santigrat derece olanlardır.
  • fabrikaları mobilya ve dericilikte kullanılır.

Yüksek sıcaklıklar

  • 150 dereceden fazla olanlardır.
  • bunlar genellikle buhar olarak yeryüzüne çıkarlar yakınına buhar tribünü yapılarak elektrik enerjisi elde edilir.
  • Ekonomik ve temiz bir yöntemdir.
  • Zelanda Meksika Endonezya da kullanılır.
  • jeotermal enerji kaynaklarının dağılışı ile tektonik kuşaklar Kırıklı ve volkanik kuşaklar arasında bağlantı vardır.

RÜZGAR ENERJİSİ

  • Rüzgar enerjisinden her yerde faydalı namaz.
  • Temiz ve tükenmeyen bir enerji kaynağıdır.
  • Bu güçten faydalanabilmek için rüzgarın hızı Rüzgar frekansı ve hakim rüzgar gülünün tespiti önemlidir.
  • Alice ve Batı rüzgarlarının etkisinde kalan kıyı ülkelerinde bu rüzgarlardan faydalanır.
  • dünyada Rüzgar türbinlerinin yoğun olduğu yerler ABD’nin Batı kıyıları ve Batı Avrupa’da İngiltere İrlanda İzlanda Hollanda Danimarka Norveç Almanya ve İspanya dır.
  • Rüzgar temiz bir enerji kaynağıdır fakat santrallerin olumsuz tarafları şunlardır;
    • Gürültülü çalışıyor.
    • Çok yer kaplar.
    • Kurulumları pahalıdır.

 GÜNEŞ ENERJİSİ

  • Güneş enerjisi Güneş kollektörleri aracılığıyla ısıtma işlerinde çok geniş alanlarda kullanılmaktadır.
  • Sıcak su temini, evlerin ısıtılması ve seraların ısıtılması gibi alanlardır.
  • Güneş enerjisi hem temiz olması hem de tükenmeyen enerji kaynağı olması nedeniyle kullanımı yaygınlaşmaktadır.
  • Bu alanda ABD, Meksika, Şili, Avustralya, Mısır ve Yunanistan’da çalışmalar yapılmaktadır.

BİYOKÜTLE

  • Yaşayan veya yakın zamana kadar yaşamış biyolojik maddelerden yakıt elde edilmesi biyokütledir.
  • Günümüzde odun ve tezek yakılması klasik anlamda özel bitkiler ve ağaçlar yetiştirilerek yakıt elde edilmesi modern anlamda biyokütledir.

Bitkisel biyokütle

  • Orman ürünleri, çabuk büyüyen ağaçlardan oluşan enerji ormanları bitkiler ve otlar bu gruptadır.
  • Bazı bitkilerden alkol ve değişik yakıtlar elde edilir. Bunlar petrolün yerine kullanılmaktadır.
  • Bunlar arasında en önemlisi biyodizeldir.
  • Biyodizelde ayçiçek, soya, kanola ve yağlı tohumlar ile hayvansal yağlar hammadde olarak kullanılır.

Hayvansal atıklar

  • Hayvansal gübre den iki şekilde faydalanılır.
    • Birincisi bu koltuklar kurutularak tezek elde edilir ve yakacak olarak kullanılır.
    • İkincisi hayvansal gübre oksijensiz ortamda kalarak biyogaz elde edilir bu gazın büyük kısmına metan gazı oluştur.

Kent atıkları

  • Evsel ve sanayi atıklarının biriktirildiği alanlarda oluşan gazların değerlendirilmesidir.
  • Türkiye’de bazı şehirlerinçöplerinin depolandığı alanlarda burada biriken metan gazından enerji elde edilmektedir.







































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.