EKONOMİK COĞRAFYA

  • Nüfus ile ekonomi ve kaynaklar arasındaki ilişkileri, insanların yaşamak ve hayatlarını devam ettirebilmek için yaptıkları faaliyetlerin yerden yere farklılık ve benzerliklerini, ticari faaliyetleri ve son yıllarda ekonomik kalkınma ve yaşam standartlarındaki farklılıklar gibi birçok konu ekonomik coğrafyanın ilgi alanına girer.
  • İlk insanlar Kabataş (Paleolitik) Çağı’nda göçebe yaşamışlar, mağaralarda barınmışlardır.
  • Yontma Taş (Mezolitik) Çağı’nda insanlar daha verimli sulak alanlara gelmişleri küçük gruplar halinde yaşamaya başlamışlar ve tarıma geçiş denemeleri yapmışlardır. Köpek evcilleştirilmiştir.
  • Yeni Taş (Neolitik) Çağında insanlar tarım yapmışlar ve bazı hayvanları evcilleştirmiştir. Göçebelikten yerleşik hayata geçilmiştir. Kerpiç evler yapılarak köyler kurulup insanlar için kap kacak yapan zanaatkarlar ortaya çıkmış; takasla ticaret başlamıştır.
  • Maden (Kalkolitik) Çağı’nda tarım yerleşmeleri büyüyüp kentler ortaya çıkmıştır. Kentler devletlere dönüşmüştür. Madenler işlenmiş, madenden araç gereçler yapılmıştır.

GELİŞMİŞLİK VE AZ GELİŞMİŞLİK

  • Ülkeler ve toplumlar arasındaki refah farkı binlerce yıldır olan bir durumdur. Fakat bazı toplumların ve devletlerin hızlı zenginleşmesi ve zen ülkelerin ekonomik kalkınmasının daha hızlı olması bu farkı zaman içinde daha da derinleştirmiştir.
  • Zengin ve yoksul arasındaki küresel eşitsizlik günümüzde de artarak devam etmektedir. Bu nedenle birçok yazar dünyayı ikiye ayırarak ele almaktadır. Bu ayrım Willy Brant tarafından Kuzey ve Güney şeklinde yapılmıştır.
GELİŞMİŞ ÜLKELER
  1. Ekonomik özellikleri
    • Kişi başına sermaye fazladır.
    • Birincil (primer) faaliyetlerde çalışanların oranı azdır.
    • Tasarruf miktarı fazladır.
    • Kişi başına ticaret hacmi yüksektir.
    • Kişi başına düşen gelir fazladır.
    • Tarımda teknik düzey ve araç gereç kullanımı fazladır.
    • Üretim yöntemleri gelişmiştir.
    • Konut koşulları iyidir.
    • Kredi ve pazarlama olanakları fazladır.
  2. Demografik (Nüfus) özellikleri
    • Doğum oranı düşüktür.
    • Ortalama ömür uzundur.
    • Halk sağlığı ve temizlik koşulları iyidir.
    • Yeterli beslenme vardır.
    • Kent nüfusu fazladır.
  3. Kültürel ve siyasal özellikleri
    • Eğitim ve kültür seviyesi yüksektir.
    • Çocuk işgücü azdır.
    • Kadınların hak ve konumları iyidir.
    • Orta sınıf iyi durumdadır.
  4. Teknolojik özellikleri
    • Birim başına verim yüksektir.
    • Teknik eğitim yüksektir.
    • Teknoloji kullanımı yaygındır.
GELİŞMEMİŞ ÜLKELER
  1. Ekonomik özellikleri
    • Kişi başına sermaye azdır.
    • Birincil (primer) faaliyetlerde çalışanların oranı fazladır.
    • Tasarruf miktarı azdır.
    • Kişi başına ticaret hacmi düşüktür.
    • Kişi başına düşen gelir azdır.
    • Tarımda teknik düzey ve araç gereç kullanımı azdır.
    • Üretim yöntemleri gelişmemiştir.
    • Konut koşulları kötüdür.
    • Kredi ve pazarlama olanakları azdır.
  2. Demografik (Nüfus) özellikleri
    • Doğum oranı yüksektir.
    • Ortalama ömür kısadır.
    • Halk sağlığı ve temizlik koşulları kötüdür.
    • Yeterli beslenme yoktur.
    • Kent nüfusu azdır.
  3. Kültürel ve siyasal özellikleri
    • Eğitim ve kültür seviyesi düşüktür.
    • Çocuk işgücü fazladır.
    • Kadınların hak ve konumları kötüdür.
    • Orta sınıf kötü durumdadır.
  4. Teknolojik özellikleri
    • Birim başına verim düşüktür.
    • Teknik eğitim düşüktür.
    • Teknoloji kullanımı yaygın değildir.
  • Yukarıda belirtilen genel bilgiler değerlendirildiğinde kalkınmanın ölçüsünün sadece kişi başına düşün GSHM olmadığı görülür. Çünkü dünya üzerinde Kuveyt, BAE, Katar, Suudi Arabistan gibi ülkelerde kişi başına düşün milli gelir çok yüksek olmasına rağmen bu ülkeler gelişmiş ülkeler grubuna dahil edilmemişlerdir.
  • Ayrıca BM her yıl farklı istatistiki ölçüler ile insani gelişme indisi adlı bir değer bulmaktadır. Buna göre ülkeler aşağıdaki gibi gruplara ayrılır:
    • Yüksek derece insani gelişme sağlamış ülkeler
    • Orta derece insani gelişme sağlamış ülkeler
    • Düşük derece insani gelişme sağlamış ülkeler
KÜRESELLEŞEN EKONOMİ
  • Aslında farklı bölgeler arasında ticaret çok eskilere kadar dayanır.
  • 16. Ve 17. yüzyıllarda İspanyol ve Portekizlilerin başlattığı Coğrafi Keşifler’e sonraları İngilizlerin ve Hollandalıların eklenmesiyle küreselleşme ilerlemiştir. Ünlü coğrafyacı John Mackinder işte bu nedenle 1492 – 1900 yılları arasına Kolomb dönemi, sonrasında Kolomb Sonrası Çağ demiştir.
  • Sermaye akışının hızlanması ve dünya pazarının ortaya çıkışı ekonominin küreselleşmesinde dönüm noktası olmuştur.
  • Artık dünya ticaretinde zaman kısalmış, dünya küçülmüş ve sınırlar ortadan kalkmıştır. Dünya küresel bir köye dönmüştür.
  • Küreselleşen ekonomide en önemli unsurlardan biri de küresel şirketlerdir.
  • Birden fazla ülkede üretim yapan, pazarlama kolaylıklarına sahip küresel girişimlere çok uluslu şirketler denir.

Ekonomik Faaliyet Türleri

Üretim: Mal ve hizmetlerin doğrudan sağlanmasıdır.

Dağıtım: Mal ve hizmetlerin üretim yerinden tüketim yerine doğru taşınmasıdır.

Tüketim: Mal ve hizmetlerin kullanılmasıdır.

  • Bu üretim ve tüketim malları olarak ayrılır.
  • İnsanların doğrudan kullandıkları tüketim malları olurken üretimde kullanılan mallar da üretim malları olarak isimlendirilir.

Birincil (Primer) Faaliyetler

  • Doğrudan ya da dolaylı olarak temel maddeleri doğadan almaya denir.
  • Bu faaliyet içinde avcılık, ormancılık, balıkçılık ve maden çıkarımı vardır.

İkincil (Sekonder) Faaliyetler

  • Hammaddenin işlenerek insanın kullanılabileceği hale getiren faaliyetlerdir.
  • Sanayi faaliyetleri, inşaat, enerji üretimi bu faaliyet içindedir.

Üçüncül (Tersiyer) Faaliyetler

  • Birincil ve ikincil faaliyetler dışındaki bütün faaliyetlerdir.
  • Ulaşım, iletişim, kamu hizmetleri, bankacılık, finans, ticaret gibi faaliyetleri kapsar.
  • Bunun dışında teknolojik ülkelerde, veri toplama, bilgisayar operatörü, grafiker gibi yeni meslek grupları ortaya çıkmıştır. Bunlara dördüncül faaliyetler denir.
  • Bunların dışında ise bu verileri toplayarak büyük şirketlerde karar verme organları oluşturulmuştur. Şirket CEO’ları bunlara örnektir. Bunlara beşincil faaliyetler denmektedir.





































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.