BİTKİ VEJETASYONU COĞRAFYASI

  • Bitkilerin dünya üzerindeki bitki coğrafyası dağılışı ile bu dağılışta etkili olan faktörleri inceler.
  • Bir bölgede bulunan bitkilerin tümüne “flora” denir.
  • Şekli ve biçimleri benzeyen bitkilerin oluşturduğu topluluğa “formasyon” denir.
  • Belli bir bölgenin bir kesiminde yaşam koşulları bakımından benzer özellikteki bitkilerin bir araya gelerek oluşturduğu topluluğa “vejetasyon” denir.
  • Belli bir bölgede yetişen, dünyada başka yerde yetişmeyen bitkilere “endemik bitki” denir.
  • Türkiye endemik bitki bakımından zengin bir ülkedir. Kermez meşesi, Datça hurması ülkemizin önemli endemik bitkileridir.
  • Eski dönemde yetişen iklim koşullarının değişmesiyle günümüzde dar alanda kalanlara “relik” denir.

Bitkileri Yetişme Koşulları

  • Bitkiler kendileri için en uygun şartlarda yetişme imkanı bulur.
  • Bitkilerin yetişmesi üzerinde birçok faktör etkilidir.

1-İKLİM

  • Bitkilerin yetişmesi üzerinde en etkili faktör iklimdir.
  • Dünya üzerinde bitki yetişmesinde farklı iklim elemanları etkili olur:

a) Işık

  • Bitkilerin yetişmesi üzerinde doğrudan etkilidir.
  • Bir yerdeki gündüz uzunluğu ne kadar fazla olursa bitkinin ılık görme süresi uzar. Fakat bazen bu faktör tek başına yetmez.
  • Örneğin; kutuplarda gündüz uzunluğu fazla olmasına rağmen sıcaklığın yetersizliği gelişimi olumsuz etkiler.

b) Sıcaklık

  • Bitkilerin fotosentez ve yaşam faaliyetlerini sürdürebilmeleri için sıcaklık gereklidir.
  • Bitkilerin normal şartlarda geliştikleri devreye “büyüme devresi” denir. Bu devre bitki için farklıdır.
  • Sıcaklık bitkilerin dünyadaki dağılışında en önemli faktördür.
  • Sıcaklık isteklerine göre bitkiler üç farklı gruba ayrılır.

I. Megaterm bitkiler (Yüksek sıcaklık isteyen bitkiler) :

  • Sıcaklık istekleri ortalama 20°C’nin üstünde olan bitkilerdir.
  • Bu gruptaki bitkiler ekvatoral, tropikal ve subtropikal bölgelerde yetişir.
  • Selvi, kızılçam, maki bitkileri bu gruptadır.

II. Mezoterm bitkiler (Orta derecede sıcaklık isteyen bitkiler):

  • Yıllık sıcaklık ortalaması 15-20°C arası olan bitkilerdir.
  • Bunlar Orta Kuşağın nemli bölgelerinde yetişir.
  • Gürgen, ıhlamur ve kızılağaç bu gruptadır.

III. Mikroterm bitkiler (Düşük sıcaklık isteyen bitkiler) :

  • Yıllık sıcaklık isteği 0-15°C arası olan bitkilerdir.
  • Soğuğa dayanıklıdır.
  • Sarıçam, ardıç ve Sibirya çamı bu gruptadır.

c) Nem ve Yağış

  • Bitkilerin fotosentez ve yaşamsal faaliyetleri için su gereklidir.
  • Bitkiler su ihtiyacını yağışla karşılar.
  • Nem ve yağış isteklerine göre bitkiler üçe ayrılır.

1. Kseromorf bitkiler (kurakçıl bitkiler)

  • Suyun az bulunduğu yerlerde bitkiler yaşamak için yapraklarını küçültmüş, tüylenmiş, dikenleştirilmiş ve kök sistemlerini geliştirmişlerdir.
  • Örneğin geven, abdestbozan, kaktüs…

2. Mezomorf bitkiler (kurakçıl nemcil arası bitkiler)

  • Bu gruba giren bitkiler bazı mevsimlerde kurakçıl, bazı mevsimlerde nemcil özellik gösterir.
  • Örneğin ladin, kestane, kayın…

3. Higromorf bitkiler (Nemcil bitkiler)

  • Su fazla olduğu için kökler yüzeysel, yapraklar geniş olur.
  • Tropikal yağmur ormanlarının ağaçları ve Karadeniz Bölgesi’nin alt kuşağındaki bitkiler bunlara örnektir.

d) Rüzgarlar

  • Rüzgarlar daha çok bitkilerin dış görünüşlerini etkiler.
  • Şiddetli estiğinde filizlere, dallara ve yapraklara zarar verir.
  • Ayrıca kuru ve nemli olma durumuna göre de bitkileri etkiler.
  • Bunun dışında bitkilerin tohum ve polenlerini taşıyarak olumlu etkiler yapar.

2- YER ŞEKİLLERİ

  • Dağların yükseltisi, uzanışı, bakı durumu ve eğim gibi faktörlerle bitkiler etkiler.
  • Yerşekilleri daha çok sıcaklık ve yağışı etkileyerek bitkiler üzerinde etkili olur.

3- TOPRAK (EDAFİK)

  • Bitkilerin yaşam kaynağı topraktır.
  • Bazı bitkiler dışında topraksız bitki bulunmaz.
  • Bitkiler toprağın bünyesi, yapısı, rengi ve sıcaklığına göre farklı özellikler kazanır.
  • Örneğin tuzlu topraklarda halofil dediğimiz tuzu seven bitkiler yetişir.

4- BİYOTİK (CANLI)

  • Bitki dağılışında insanlar (antropojen etkiler) çok önemlidir.
  • İnsanlar bazı bitkileri yok ederken bazı bitkileri yeni yerlere götürerek yetişmesini sağlar.

1- Yeryüzünde Başlıca Ormanlar

Tropikal Yağmur Ormanları

  • Ekvatoral iklim bölgesinde yıl boyu yeşil kalan geniş yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır.
  • 3-4 farklı kattan oluşur.
  • 70-80 metre boyunda ağaçlardan oluşmuştur.

Muson Ormanları

  • Bölgelerinde kışın yaprağını döken ağaçlardan oluşan ormanlardır.
  • Çok sık ve gür olduğu için yağmur ormanlarına benzer.
  • En fazla görülen teak (tik) ağacıdır.

Orta Kuşakta Karışık Yapraklı Ağaçlardan oluşmuş Ormanlar

  • Orta Kuşakta, ılıman okyanus ikliminin görüldüğü alanlarda geniş ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır.

Tayga Ormanları

  • Sert karasal iklimin 60° enlemi gibi yağışlı, nemli alanlarında iğne yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlardır.

Mangrov Ormanları

  • Nemli tropikal bölgelerin sığ deniz kenarlarında ve bataklıklarda gelişen ormanlardır.
  • Bitkiler tuzlu çamurlar içinde büyür.

Galeri Ormanları

  • Akarsu boylarında şerit şeklinde uzanır.
  • Bu ormanda lian ve epifitler çoktur.

2- Çalı Formasyonu

  • Ormanların tahribi sonucu oluşan kısa boylu çalılardır.

Maki

  • Akdeniz iklim bölgesinde kısa boylu ağaçlar ve çalılardan oluşur.
  • Kuraklığa dayanıklı fakat soğuğa dayanıksızdır.
  • Maki; zakkum, keçiboynuzu, zeytin, sakız ve defne gibi bitkilerden oluşur.

Garig

  • Akdeniz ikliminde, maki tahribinden sonra oluşan kısa boylu çalılardır.
  • Keklik ve laden bunlara örnektir.

Psödömaki

  • Karadeniz iklim bölgesinde yetişen çalılardır.
  • Yalancı maki de denir.
  • Funda, kızılcık, fındık, muşmula, böğürtlen bunlara örnektir.

3- Ot Formasyonu

  • Doğal şartların (iklim) ağaç yetişöesine uygun olmadığı yerlerde yetişen ot topluluklarıdır.

Savan

  • 10 – 20° enlemleri arasındaki yerlerde görülen uzun boylu ot topluluklarıdır.
  • Yazın yeşerip kışın kurur.
  • Yazın yağışlarının artmasıyla otlar yeşerir ve büyür.
  • Kışın yağış azlığıyla kurur. İçlerinde tek tük ağaçlar da görülür.

Step (Bozkır)

  • Orta Kuşağın yarı kurak bölgelerinde görülen zayıf ot topluluklarıdır.
  • İlkbaharda yağışlarla yeşerip yazın kurur.
  • Geven, üzerilikotu, yavşen otu bunlara örnektir.

Çayır

  • Orta Kuşağın yarı nemli bölgelerinde görülen ot topluluklarıdır.
  • Bozkıra göre daha gürdür.
  • Yazların serin ve yağışlı olmasından dolayı yazın yeşil kalır.

Tundra

  • Tundra iklim bölgesinde soğuğa dayanıklı yosun ve otsu bitkilerden oluşan topluluklarıdır.
  • Bu bölgede yazın (1-2) ay kar ve buzların erimesiyle bataklıklar oluşur.
  • Buralarda yetişen liken ve yosunlardır.































Not: Kaynak olarak Pegem Akademi yayınlarından faydalanılmış, Çalışma düzeninde hazırlanmıştır.